<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X24n0462"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 462 金刚经会解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 462 金刚经会解</title> <author>宋 善月述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">24</idno>.<idno type="no">462</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经会解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB08764"> <charName>CBETA CHARACTER CB08764</charName> <mapping cb:dec="991804" type="PUA">U+F223C</mapping> <mapping type="unicode">U+3761</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[宋-木+取]</value></charProp></char> <char xml:id="CB28575"> <charName>CBETA CHARACTER CB28575</charName> <mapping cb:dec="1011615" type="PUA">U+F6F9F</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+3E26</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>牙</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[牙-(必-心)+(乂-(必-心))]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-03T16:51:57"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <lb ed="X" n="0565c04"/> <lb ed="X" n="0565c05"/> <lb ed="X" n="0565c06"/> <lb ed="X" n="0565c07"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 462-A 金刚般若经会解序</cb:mulu><head>No. 462-A <lb ed="X" n="0565c08"/><lb ed="R038" n="0754a01"/> 金刚般若经会解序</head> <lb ed="X" n="0565c09"/> <lb ed="X" n="0565c10"/><lb ed="R038" n="0754a02"/><p xml:id="pX24p0565c1001">读金刚一经。使人之意也消。盖其理玄。其性離。其行 <lb ed="X" n="0565c11"/><lb ed="R038" n="0754a03"/>无著。其相非相。以是四者更相发明。婉转反复。卒归 <lb ed="X" n="0565c12"/><lb ed="R038" n="0754a04"/>于无我人众生寿者而<anchor xml:id="nkr_note_add_0565c1201" n="0565c1201"/><anchor xml:id="beg0565c1201" n="0565c1201"/>已<anchor xml:id="end0565c1201"/>矣。独于劝持挍量功德。每 <lb ed="X" n="0565c13"/><lb ed="R038" n="0754a05"/>谆谆焉。即一经之大略也。乃知是般若无上密印。实 <lb ed="X" n="0565c14"/><lb ed="R038" n="0754a06"/>俾人了悟性空。遣荡相著。譬之如金刚。如火聚。如吹 <lb ed="X" n="0565c15"/><lb ed="R038" n="0754a07"/>毛剑。如走盘珠。如捕风繫影不可控抟。如是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0565c1501" n="0565c1501"/><anchor xml:id="beg0565c1501" n="0565c1501"/>已<anchor xml:id="end0565c1501"/>。世 <lb ed="X" n="0565c16"/><lb ed="R038" n="0754a08"/>多诵习而知者盖寡。愚尝慨斯文言微旨密。喩虽重 <lb ed="X" n="0565c17"/><lb ed="R038" n="0754a09"/>而非赘。征屡设而非烦。虽三论之作弥复难晓。殆似 <lb ed="X" n="0565c18"/><lb ed="R038" n="0754a10"/>郭象之为莊解也。于是取论以考经。本经以证颂。论 <lb ed="X" n="0565c19"/><lb ed="R038" n="0754a11"/>有苛甚者删治之。義有缺如者附益之。合诸论以成 <lb ed="X" n="0565c20"/><lb ed="R038" n="0754a12"/>一家之言。目曰会解。聊述管见以求正云。噫。使直披 <lb ed="X" n="0565c21"/><lb ed="R038" n="0754a13"/>其文。犹足以祛鄙吝而释胶扰。况因解以得论。由论 <lb ed="X" n="0565c22"/><lb ed="R038" n="0754a14"/>以了经。又岂特意消而<anchor xml:id="nkr_note_add_0565c2201" n="0565c2201"/><anchor xml:id="beg0565c2201" n="0565c2201"/>已<anchor xml:id="end0565c2201"/>哉。</p> <lb ed="X" n="0565c23"/><lb ed="R038" n="0754a15"/><p xml:id="pX24p0565c2301">时嘉定辛未闰月朢绝笔 柏庭善月 序</p></cb:div> <lb ed="X" n="0565c24"/> <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0566a" n="0566a"/> <lb ed="X" n="0566a01"/> <lb ed="X" n="0566a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金刚般若波罗蜜经会解</cb:mulu> <lb ed="X" n="0566a03"/><cb:docNumber>No. 462</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0566a04"/><lb ed="R038" n="0754b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金刚般若波罗蜜经会解卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0566a05"/><lb ed="R038" n="0754b02"/><byline cb:type="author">四明沙门柏庭 善月 述</byline> <lb ed="X" n="0566a06"/><lb ed="R038" n="0754b03"/><p xml:id="pX24p0566a0601">示论悬释纲领。</p><p xml:id="pX24p0566a0607" cb:place="inline">凡四论。一名金刚般若波罗蜜 <lb ed="X" n="0566a07"/><lb ed="R038" n="0754b04"/>经论三卷。无著菩萨造。隋天竺三藏岌多译。</p><p xml:id="pX24p0566a0718" cb:place="inline">〇二 <lb ed="X" n="0566a08"/><lb ed="R038" n="0754b05"/>名同上三卷。天亲菩萨造。元魏三藏<name role="" type="person">菩提流支</name>译。</p> <lb ed="X" n="0566a09"/><lb ed="R038" n="0754b06"/><p xml:id="pX24p0566a0901">〇三名能断金刚般若波罗蜜多经论亦三卷。与 <lb ed="X" n="0566a10"/><lb ed="R038" n="0754b07"/>上同释论偈。此不入经。无著菩萨造颂。<name role="" type="person">世亲</name>菩萨 <lb ed="X" n="0566a11"/><lb ed="R038" n="0754b08"/>释。三藏義净译。</p><p xml:id="pX24p0566a1107" cb:place="inline">〇四经名同上。破取著不壞假名 <lb ed="X" n="0566a12"/><lb ed="R038" n="0754b09"/>论二卷。功德施菩萨造。中天竺沙门地婆诃罗译。 <lb ed="X" n="0566a13"/><lb ed="R038" n="0754b10"/>有唐御制序。</p> <lb ed="X" n="0566a14"/><lb ed="R038" n="0754b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0566a1401">【论】按无著以七种義句悬释一经。一种姓不断。二发 <lb ed="X" n="0566a15"/><lb ed="R038" n="0754b12"/>起行相。三行所住处。<note place="inline">此三从别节经</note>四对治。五不失。六判地。 <lb ed="X" n="0566a16"/><lb ed="R038" n="0754b13"/><note place="inline">约通明義</note>七立名。<note place="inline">名本在初论从後立</note>于中前六显示菩萨所作究 <lb ed="X" n="0566a17"/><lb ed="R038" n="0754b14"/>竟。後一成立此经法门。总为<persName>佛</persName>种不断故流行于世。 <lb ed="X" n="0566a18"/><lb ed="R038" n="0754b15"/><note place="inline">谓依经成立七种義句。复由義句成立般若</note>复于第三行所住处开一十 <lb ed="X" n="0566a19"/><lb ed="R038" n="0754b16"/>八住。一发心<note place="inline">止</note>十八上求<persName>佛</persName>地。<note place="inline">列名对经如後</note>又略为八住 <lb ed="X" n="0566a20"/><lb ed="R038" n="0754b17"/>亦得满足。<note place="inline">摄文亦足</note>一摄住。二净住。三欲住。四離障碍住。 <lb ed="X" n="0566a21"/><lb ed="R038" n="0754b18"/><note place="inline">摄上住中十二种障</note>五净心。六究竟。<note place="inline">对经如前住</note>七廣大。八甚深。<note place="inline">通前 <lb ed="X" n="0566a22"/><lb ed="R038" n="0755a01"/>诸住各有二義</note>如初住处说菩萨应生如是心等。此为廣大。 <lb ed="X" n="0566a23"/><lb ed="R038" n="0755a02"/>又说若菩萨不住事行于佈施。此为甚深。馀住例说。 <lb ed="X" n="0566a24"/><lb ed="R038" n="0755a03"/><note place="inline">云云</note>四对治者。谓于诸住各有二种对治。一邪行。二 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0566b" n="0566b"/> <lb ed="X" n="0566b01"/><lb ed="R038" n="0755a04"/>共见正行。<note place="inline">论自释云。此中见者谓分别也</note>若菩萨应生如是心。即初 <lb ed="X" n="0566b02"/><lb ed="R038" n="0755a05"/>对治。<note place="inline">谓对治彼凡夫不能生如是心。是为邪行对治</note>又曰生如是心是菩萨 <lb ed="X" n="0566b03"/><lb ed="R038" n="0755a06"/>邪行。若菩萨有众生想等。即次对治。<note place="inline">谓若生如是心而有执想。是菩 <lb ed="X" n="0566b04"/><lb ed="R038" n="0755a07"/>萨邪行。若论度生是亦正行。而与见共。故为共见正行</note>此分别执。菩萨亦应断。 <lb ed="X" n="0566b05"/><lb ed="R038" n="0755a08"/>馀住例说。<note place="inline">具二对治。始与般若相应</note>五不失者。谓離二边。如说福 <lb ed="X" n="0566b06"/><lb ed="R038" n="0755a09"/>聚非福聚。此遮增益边。不于如言说中执有自性故。 <lb ed="X" n="0566b07"/><lb ed="R038" n="0755a10"/>若言是故<persName>如来</persName>说福聚。此遮损减边。虽不如彼言词 <lb ed="X" n="0566b08"/><lb ed="R038" n="0755a11"/>执有自性。而有可说事。是<persName>如来</persName>所说故。又若说<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0566b09"/><lb ed="R038" n="0755a12"/>非<persName>佛</persName>法者显示不失義。是名<persName>佛</persName>法者显示相应義。何 <lb ed="X" n="0566b10"/><lb ed="R038" n="0755a13"/>者。谓若说<persName>佛</persName>法有自性。<persName>如来</persName>则不说是<persName>佛</persName>法此即不 <lb ed="X" n="0566b11"/><lb ed="R038" n="0755a14"/>失義。虽则不说亦自知其无有自性。即相应義。如是 <lb ed="X" n="0566b12"/><lb ed="R038" n="0755a15"/>于诸住显示二義。<note place="inline">不失亦云不共。谓不与见共。亦不失之義。後文例尔</note>六判地 <lb ed="X" n="0566b13"/><lb ed="R038" n="0755a16"/>者。谓信行地净心地<persName>如来</persName>地。于中前十六住即信行 <lb ed="X" n="0566b14"/><lb ed="R038" n="0755a17"/>地。证道住即净心地。上求<persName>佛</persName>地住即<persName>如来</persName>地。此复有 <lb ed="X" n="0566b15"/><lb ed="R038" n="0755a18"/>六具足六种净等。与天亲断疑文开合尔。七立名。<note place="inline">文如 <lb ed="X" n="0566b16"/><lb ed="R038" n="0755b01"/>後引</note>然于一一示廣大甚深。则般若之体。次显对治不 <lb ed="X" n="0566b17"/><lb ed="R038" n="0755b02"/>失。则般若之用。体用既彰。理则相应。相应而後历位。 <lb ed="X" n="0566b18"/><lb ed="R038" n="0755b03"/>历位而後至极。即一经大括包富若此。非论曷知哉。</p> <lb ed="X" n="0566b19"/><lb ed="R038" n="0755b04"/><p xml:id="pX24p0566b1901">颂。按義净三藏论释云。西域相承云。无著菩萨昔于 <lb ed="X" n="0566b20"/><lb ed="R038" n="0755b05"/>兜率陀天慈氏尊处。亲受八十行颂。开般若要门云。 <lb ed="X" n="0566b21"/><lb ed="R038" n="0755b06"/><note place="inline">或云菩萨入日光定上陞兜率云云</note>即此经有颂之由也 <lb ed="X" n="0566b22"/><lb ed="R038" n="0755b07"/>次天亲论。<note place="inline">亦曰<name role="" type="person">世亲</name></note>文先起例断疑云。自此下<note place="inline">即自但应如一所教 <lb ed="X" n="0566b23"/><lb ed="R038" n="0755b08"/>住下</note>一切修多罗示现<note place="inline">犹言显示</note>断疑。云何生疑。谓不住法 <lb ed="X" n="0566b24"/><lb ed="R038" n="0755b09"/>行于佈施。云何为<persName>佛</persName>菩提行佈施邪。断彼疑故。如经 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0566c" n="0566c"/> <lb ed="X" n="0566c01"/><lb ed="R038" n="0755b10"/>云云。讫至後偈。仍以八十行颂参释。其间有次第生 <lb ed="X" n="0566c02"/><lb ed="R038" n="0755b11"/>起之相。旧作二十七段释。<note place="inline">今考其数。亦开合多少不定。如後见</note>亦复妙 <lb ed="X" n="0566c03"/><lb ed="R038" n="0755b12"/>尽经旨。但二译<note place="inline">魏唐</note>稍殊。有入经不入之异。然入经者 <lb ed="X" n="0566c04"/><lb ed="R038" n="0755b13"/>与无著抗行。故经颂兼释。其不入者直释颂文。谓之 <lb ed="X" n="0566c05"/><lb ed="R038" n="0755b14"/>论释。犹记云尔。而以颂文为无著所造。意从传者言 <lb ed="X" n="0566c06"/><lb ed="R038" n="0755b15"/>之<note place="inline">又云阿僧佉菩萨造。盖无著梵语云</note>。</p><p xml:id="pX24p0566c0616" cb:place="inline">〇功德施论以二谛義统收一 <lb ed="X" n="0566c07"/><lb ed="R038" n="0755b16"/>经。故文初云。<persName>佛</persName>所说法咸归二谛。一者俗谛。谓诸凡 <lb ed="X" n="0566c08"/><lb ed="R038" n="0755b17"/>夫乃至<persName>如来</persName>名義智境业果相属。二者真谛。谓即诸 <lb ed="X" n="0566c09"/><lb ed="R038" n="0755b18"/>法都无所得。如说第一義。非智之所行。何况文字。乃 <lb ed="X" n="0566c10"/><lb ed="R038" n="0756a01"/>至无业无业果。是诸圣种姓。是故此般若中说不住 <lb ed="X" n="0566c11"/><lb ed="R038" n="0756a02"/>佈施。一切法无相。乃至无来无去等。此真谛也。又说 <lb ed="X" n="0566c12"/><lb ed="R038" n="0756a03"/>内外世出世间一切法相及诸功德。此建立俗谛也。 <lb ed="X" n="0566c13"/><lb ed="R038" n="0756a04"/>唯其不出二谛。故题曰破取著不壞假名论。一经之 <lb ed="X" n="0566c14"/><lb ed="R038" n="0756a05"/>旨尽在于此。观其文理明白。与前二论虽稍异同。然 <lb ed="X" n="0566c15"/><lb ed="R038" n="0756a06"/>节节遣疑。似附天亲旧解。引用间见一二而<anchor xml:id="nkr_note_add_0566c1501" n="0566c1501"/><anchor xml:id="beg0566c1501" n="0566c1501"/>已<anchor xml:id="end0566c1501"/>。惜哉。 <lb ed="X" n="0566c16"/><lb ed="R038" n="0756a07"/>今幷取列释之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0566c17"/><lb ed="R038" n="0756a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0566c1701">〔会解〕曰。此经有六译。论列数家。今释正依秦本。 <lb ed="X" n="0566c18"/><lb ed="R038" n="0756a09"/>以文简理顺时所宗尙故也。而论所释经各随所 <lb ed="X" n="0566c19"/><lb ed="R038" n="0756a10"/>译。大同小异。以彼释此不无异同。会释如後。夫无 <lb ed="X" n="0566c20"/><lb ed="R038" n="0756a11"/>著天亲内鉴冷然。未始不同。而外适时宜各权所 <lb ed="X" n="0566c21"/><lb ed="R038" n="0756a12"/>據。二论所以异也。遂使後人难于适从。兼取则文 <lb ed="X" n="0566c22"/><lb ed="R038" n="0756a13"/>義龃龉。通会诚难。偏用则理致高深。取舍莫可。據 <lb ed="X" n="0566c23"/><lb ed="R038" n="0756a14"/>圭峰曰。住一十八处密示阶差。断二十七疑潜通 <lb ed="X" n="0566c24"/><lb ed="R038" n="0756a15"/>血脉。言则善矣。解释乖张。靑龙疏虽复合释。而石 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0567a" n="0567a"/> <lb ed="X" n="0567a01"/><lb ed="R038" n="0756a16"/>壁非之。至于净觉取舍或偏。以谓断疑正释经義。 <lb ed="X" n="0567a02"/><lb ed="R038" n="0756a17"/>却以生起附于无著所科。是皆顚倒其说。近代竹 <lb ed="X" n="0567a03"/><lb ed="R038" n="0756a18"/>庵正依无著。出入天亲。尤非通论。今谓。彼皆圣师。 <lb ed="X" n="0567a04"/><lb ed="R038" n="0756b01"/>寧容去取。意其无著先<anchor xml:id="nkr_note_add_0567a0401" n="0567a0401"/><anchor xml:id="beg0567a0401" n="0567a0401"/>已<anchor xml:id="end0567a0401"/>撰论。後方闻颂。岂可寝 <lb ed="X" n="0567a05"/><lb ed="R038" n="0756b02"/>论而弗彰。又不应舍颂而独行。故以授天亲而解 <lb ed="X" n="0567a06"/><lb ed="R038" n="0756b03"/>释焉有以见其设心。但在冥搜至理。翼传圣教。初 <lb ed="X" n="0567a07"/><lb ed="R038" n="0756b04"/>何彼此之间哉。况天亲亲承于无著。无著面受于 <lb ed="X" n="0567a08"/><lb ed="R038" n="0756b05"/>慈尊。源流不杂。必无谬误。唯无著既尽科节之美。 <lb ed="X" n="0567a09"/><lb ed="R038" n="0756b06"/>而略于生起。故天亲复依颂義通贯一经生起释 <lb ed="X" n="0567a10"/><lb ed="R038" n="0756b07"/>疑。以详其说。今得以合之故一以无著节经。一依 <lb ed="X" n="0567a11"/><lb ed="R038" n="0756b08"/>天亲生起。先列诸论附于经下。次申会解以補其 <lb ed="X" n="0567a12"/><lb ed="R038" n="0756b09"/>馀。庶不遗圣言。无混凡辞。彰二论之具美。成一家 <lb ed="X" n="0567a13"/><lb ed="R038" n="0756b10"/>之释相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0567a14"/><lb ed="R038" n="0756b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0567a1401">【经】金刚般若波罗蜜经</p> <lb ed="X" n="0567a15"/><lb ed="R038" n="0756b12"/><p xml:id="pX24p0567a1501">【论】无著曰。名金刚能断者有二義。谓金刚者细牢故。 <lb ed="X" n="0567a16"/><lb ed="R038" n="0756b13"/>细者智因。牢者不可壞故。能断者。谓般若闻思修所 <lb ed="X" n="0567a17"/><lb ed="R038" n="0756b14"/>断。如金刚断处而断故。又如画金刚形。初後阔。中则 <lb ed="X" n="0567a18"/><lb ed="R038" n="0756b15"/>狭。谓中狭者即净心地。初後阔者谓信行地<persName>如来</persName>地。 <lb ed="X" n="0567a19"/><lb ed="R038" n="0756b16"/>此显示不共義也。</p><p xml:id="pX24p0567a1908" cb:place="inline">〇馀论无文。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0567a20"/><lb ed="R038" n="0756b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0567a2001">〔会解〕曰。名始于无名。因名以得体。由文字般若 <lb ed="X" n="0567a21"/><lb ed="R038" n="0756b18"/>而见实相般若。名所以立也。此经从喩法为名初 <lb ed="X" n="0567a22"/><lb ed="R038" n="0757a01"/>二字喩也。據论唯取坚利为義。谓金刚之性以坚 <lb ed="X" n="0567a23"/><lb ed="R038" n="0757a02"/>故不壞。虽百炼不能消其体。利故能断。则万物不 <lb ed="X" n="0567a24"/><lb ed="R038" n="0757a03"/>能摧其用。世传可碎者金刚宝石尔。故楞伽有谓 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0567b" n="0567b"/> <lb ed="X" n="0567b01"/><lb ed="R038" n="0757a04"/>如金金刚者所以别之也。或不知此混为一说误 <lb ed="X" n="0567b02"/><lb ed="R038" n="0757a05"/>矣。<note place="inline">事如别出</note>夫坚以譬般若之体无能壞故。利以譬般 <lb ed="X" n="0567b03"/><lb ed="R038" n="0757a06"/>若之用无所不壞故。抑论明金刚者二義。谓细则 <lb ed="X" n="0567b04"/><lb ed="R038" n="0757a07"/>微密无间。可譬般若智因。谓牢则坚固不壞。可譬 <lb ed="X" n="0567b05"/><lb ed="R038" n="0757a08"/>般若果体。但言智因擧因可以知果也。能断者亦 <lb ed="X" n="0567b06"/><lb ed="R038" n="0757a09"/>二義。即初句言法。以三慧为能断。次句言喩。以诸 <lb ed="X" n="0567b07"/><lb ed="R038" n="0757a10"/>妄为所断。或兼取金明净義以喩三般若者。其说 <lb ed="X" n="0567b08"/><lb ed="R038" n="0757a11"/>犹通。今既依论宜本论释。金刚画形之释言中狭 <lb ed="X" n="0567b09"/><lb ed="R038" n="0757a12"/>者。谓净心地证唯一道故。初後阔者。谓因该万行。 <lb ed="X" n="0567b10"/><lb ed="R038" n="0757a13"/>果备众德故。而幷约菩萨地说。故曰显示不共義。 <lb ed="X" n="0567b11"/><lb ed="R038" n="0757a14"/>抑教门有共不共般若。義如常释。<note place="inline">云云</note>般若等五 <lb ed="X" n="0567b12"/><lb ed="R038" n="0757a15"/>字。法也。般若本智慧之称。此不翻者彰其体尊勝 <lb ed="X" n="0567b13"/><lb ed="R038" n="0757a16"/>故。若曰智慧。凡世出世莫非智也。故不足显今般 <lb ed="X" n="0567b14"/><lb ed="R038" n="0757a17"/>若之智。波罗蜜亦梵语。正翻到彼岸。或翻度无极。 <lb ed="X" n="0567b15"/><lb ed="R038" n="0757a18"/>事究竟等。幷从義译。即究竟度无极之彼岸也。其 <lb ed="X" n="0567b16"/><lb ed="R038" n="0757b01"/>名通前五度。亦唯般若而得名尔。今此言之。重显 <lb ed="X" n="0567b17"/><lb ed="R038" n="0757b02"/>般若究竟義也。经如常释。<note place="inline">云云</note>以是为名。体极实 <lb ed="X" n="0567b18"/><lb ed="R038" n="0757b03"/>相。称是以修。宗于无住。依是而起。用能破相。览而 <lb ed="X" n="0567b19"/><lb ed="R038" n="0757b04"/>为教。通为般若。是谓摩诃衍乘。融通荡相之教。一 <lb ed="X" n="0567b20"/><lb ed="R038" n="0757b05"/>经所诠无出此理。异是则非也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0567b21"/><lb ed="R038" n="0757b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0567b2101">【经】如是我闻<note place="inline">止</note>敷座而坐。</p> <lb ed="X" n="0567b22"/><lb ed="R038" n="0757b07"/><p xml:id="pX24p0567b2201">【论】无著曰。修多罗身。相续義句。今当说。<note place="inline">正谓如是等五事是一经 <lb ed="X" n="0567b23"/><lb ed="R038" n="0757b08"/>之体。由是義身。般若流行于世。故<persName>佛</persName>种不断。此为相续義句</note><persName>世尊</persName>何故以寂静威 <lb ed="X" n="0567b24"/><lb ed="R038" n="0757b09"/>仪而坐。显示唯寂静者于法能觉能说故<note place="inline">能觉者理。能说者教。 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0567c" n="0567c"/> <lb ed="X" n="0567c01"/><lb ed="R038" n="0757b10"/>非必定而後说。盖寂而常照之義</note>。</p><p xml:id="pX24p0567c0114" cb:place="inline">〇天亲无文。</p><p xml:id="pX24p0567c0119" cb:place="inline">〇功德施曰。如是我 <lb ed="X" n="0567c02"/><lb ed="R038" n="0757b11"/>闻者。显示此经是<persName>世尊</persName>所演。非自所作。一时者。说此 <lb ed="X" n="0567c03"/><lb ed="R038" n="0757b12"/>经时异馀时故。在<name role="" type="person">舍卫国</name>等说处也。令知此地<persName>佛</persName>曾 <lb ed="X" n="0567c04"/><lb ed="R038" n="0757b13"/>游止种福因故。一切经首列众者何。示现<persName>如来</persName>大威 <lb ed="X" n="0567c05"/><lb ed="R038" n="0757b14"/>德故。又结集者证<anchor xml:id="nkr_note_add_0567c0501" n="0567c0501"/><anchor xml:id="beg0567c0501" n="0567c0501"/>己<anchor xml:id="end0567c0501"/>所传。无异说故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0567c06"/><lb ed="R038" n="0757b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0567c0601">〔会解〕曰。一切经首皆作是语。谓之经前五事。或 <lb ed="X" n="0567c07"/><lb ed="R038" n="0757b16"/>开为六。谓六成就。所以证信。则曰证信序。亦谓通 <lb ed="X" n="0567c08"/><lb ed="R038" n="0757b17"/>序。通于诸经。对後别序唯此经故。馀如常释。亦如 <lb ed="X" n="0567c09"/><lb ed="R038" n="0757b18"/>前论。尔时<persName>世尊</persName>下别序也。乞食事本常仪。今以发 <lb ed="X" n="0567c10"/><lb ed="R038" n="0758a01"/>起无住相施。于其城中次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0567c1001" n="0567c1001"/><anchor xml:id="beg0567c1001" n="0567c1001"/>已<anchor xml:id="end0567c1001"/>还至本处者。此 <lb ed="X" n="0567c11"/><lb ed="R038" n="0758a02"/>大有義。旧作所表观行等释。<note place="inline">云云</note>今别为一说。城 <lb ed="X" n="0567c12"/><lb ed="R038" n="0758a03"/>以喩涅槃。涅槃本寂灭之理。始以无出而出。出而 <lb ed="X" n="0567c13"/><lb ed="R038" n="0758a04"/>知返故今还。入城。乞以喩修道。修道亦本有之事。 <lb ed="X" n="0567c14"/><lb ed="R038" n="0758a05"/>今以无修而修。所修既极而至于果。果则极性之 <lb ed="X" n="0567c15"/><lb ed="R038" n="0758a06"/>地。故还至本处。因寄忘缘净累。安空息迹以示之。 <lb ed="X" n="0567c16"/><lb ed="R038" n="0758a07"/>此所以收衣钵洗足敷座而坐也。事虽在<persName>佛</persName>。理宜 <lb ed="X" n="0567c17"/><lb ed="R038" n="0758a08"/>约凡。所托義显。抑非虚设也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0567c18"/><lb ed="R038" n="0758a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0567c1801">【经】时长老须菩提<note place="inline">止</note>善付嘱诸菩萨。</p> <lb ed="X" n="0567c19"/><lb ed="R038" n="0758a10"/><p xml:id="pX24p0567c1901">【论】无著曰。一种姓不断者<note place="inline">此下正宗</note>为显当得<persName>佛</persName>种不断 <lb ed="X" n="0567c20"/><lb ed="R038" n="0758a11"/>義故。须菩提最初白<persName>佛</persName>言云云。经言善摄第一者。谓 <lb ed="X" n="0567c21"/><lb ed="R038" n="0758a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0567c2101" n="0567c2101"/><anchor xml:id="beg0567c2101" n="0567c2101"/>已<anchor xml:id="end0567c2101"/>熟菩萨。<persName>佛</persName>于成道转法轮时。以前五義中菩萨法 <lb ed="X" n="0567c22"/><lb ed="R038" n="0758a13"/><note place="inline">于七种義句除判地立名</note>建立诸菩萨七种大義。<note place="inline">如地持中说云云</note>于菩 <lb ed="X" n="0567c23"/><lb ed="R038" n="0758a14"/>萨所利乐相应。是为善摄。复由六种義故名第一。谓 <lb ed="X" n="0567c24"/><lb ed="R038" n="0758a15"/>一时乃至六异相时。谓善摄现未利乐法故。差别者 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0568a" n="0568a"/> <lb ed="X" n="0568a01"/><lb ed="R038" n="0758a16"/>谓善摄世禅及三乘法异故。高大者谓摄无有上故。 <lb ed="X" n="0568a02"/><lb ed="R038" n="0758a17"/>牢固者法毕竟故。普遍者遍摄自他故。异相者于馀 <lb ed="X" n="0568a03"/><lb ed="R038" n="0758a18"/>未净菩萨中勝故。言第一付嘱者。<persName>佛</persName>于般涅槃时亦 <lb ed="X" n="0568a04"/><lb ed="R038" n="0758b01"/>以五義建立付嘱诸<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a0401" n="0568a0401"/><anchor xml:id="beg0568a0401" n="0568a0401"/>已<anchor xml:id="end0568a0401"/>得者。令善摄诸未得者。复有 <lb ed="X" n="0568a05"/><lb ed="R038" n="0758b02"/>六种因缘。一入处谓于善友所善付嘱故。二法尔谓 <lb ed="X" n="0568a06"/><lb ed="R038" n="0758b03"/>菩萨于彼法尔善摄故。三转教嘱馀菩萨亦当转摄 <lb ed="X" n="0568a07"/><lb ed="R038" n="0758b04"/>故。如其次第则为不失为悲为尊重六种義足。显示 <lb ed="X" n="0568a08"/><lb ed="R038" n="0758b05"/>种姓不断也。</p><p xml:id="pX24p0568a0806" cb:place="inline">颂曰<note place="inline">弥勒</note>。</p> <lb ed="X" n="0568a09"/><lb ed="R038" n="0758b06"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0568a0901"><l>巧护義应知</l><l>加彼身同行</l><l>不退得未得</l> <lb ed="X" n="0568a10"/><lb ed="R038" n="0758b07"/><l>是名善付嘱</l></lg> <lb ed="X" n="0568a11"/><lb ed="R038" n="0758b08"/><p xml:id="pX24p0568a1101">〇天亲释曰<note place="inline">魏译</note>谓于<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a1101" n="0568a1101"/><anchor xml:id="beg0568a1101" n="0568a1101"/>已<anchor xml:id="end0568a1101"/>熟菩萨身中与智慧力。令成 <lb ed="X" n="0568a12"/><lb ed="R038" n="0758b09"/>就<persName>佛</persName>法故<note place="inline">自行</note>又与教化力摄取众生故。<note place="inline">化他</note>是即同行 <lb ed="X" n="0568a13"/><lb ed="R038" n="0758b10"/>義名为善护。不退得未得者。谓于未熟菩萨中。功德 <lb ed="X" n="0568a14"/><lb ed="R038" n="0758b11"/>有得未得。惧其退失。付授智者令得不退故。又为得 <lb ed="X" n="0568a15"/><lb ed="R038" n="0758b12"/>不退者不捨大乘故。未得不退者欲令勝进故。是名 <lb ed="X" n="0568a16"/><lb ed="R038" n="0758b13"/>善付嘱。</p><p xml:id="pX24p0568a1604" cb:place="inline">〇唐译。以善护为勝利益。以付嘱得委寄。馀 <lb ed="X" n="0568a17"/><lb ed="R038" n="0758b14"/>文大同。</p><p xml:id="pX24p0568a1704" cb:place="inline">〇功德施曰。诸大乘中廣说<persName>世尊</persName>等功德。须 <lb ed="X" n="0568a18"/><lb ed="R038" n="0758b15"/>菩提<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a1801" n="0568a1801"/><anchor xml:id="beg0568a1801" n="0568a1801"/>已<anchor xml:id="end0568a1801"/>生净信。故言稀有。护念有二种。谓真实护念。 <lb ed="X" n="0568a19"/><lb ed="R038" n="0758b16"/><persName>如来</persName>摄受令悟也。第一护念。令转化无量众生也。何 <lb ed="X" n="0568a20"/><lb ed="R038" n="0758b17"/>故付嘱。为未见真实者赞喜。当成<persName>如来</persName>体相故。付诸 <lb ed="X" n="0568a21"/><lb ed="R038" n="0758b18"/>菩萨俾其瞻护。此亦有二。为<anchor xml:id="nkr_note_add_0568a2101" n="0568a2101"/><anchor xml:id="beg0568a2101" n="0568a2101"/>已<anchor xml:id="end0568a2101"/>生<persName>佛</persName>法者令增长故。 <lb ed="X" n="0568a22"/><lb ed="R038" n="0759a01"/>为未生者付之令生故。何因独赞未见实者。为愍彼 <lb ed="X" n="0568a23"/><lb ed="R038" n="0759a02"/>未得勝智。劝诱令进故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568a24"/><lb ed="R038" n="0759a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0568a2401">〔会解〕曰。稀有之歎发于<persName>如来</persName>未言之前。其有旨 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0568b" n="0568b"/> <lb ed="X" n="0568b01"/><lb ed="R038" n="0759a04"/>哉。正犹须菩提巖中宴坐。天帝释空中雨花云云。 <lb ed="X" n="0568b02"/><lb ed="R038" n="0759a05"/>以彼显此。旨意合同。是须菩提与<persName>如来</persName>两镜相照。 <lb ed="X" n="0568b03"/><lb ed="R038" n="0759a06"/>于中炽燃演说。故发是歎。良有以也。若置是说。则 <lb ed="X" n="0568b04"/><lb ed="R038" n="0759a07"/>稀有之言只是称歎之辞。其有二意。一则先<anchor xml:id="nkr_note_add_0568b0401" n="0568b0401"/><anchor xml:id="beg0568b0401" n="0568b0401"/>已<anchor xml:id="end0568b0401"/>闻 <lb ed="X" n="0568b05"/><lb ed="R038" n="0759a08"/><persName>佛</persName>功德。及前所说般若。故有是歎。如前论。一则发 <lb ed="X" n="0568b06"/><lb ed="R038" n="0759a09"/>起後问以为言端。谓<persName>如来</persName>能以是般若护念诸菩 <lb ed="X" n="0568b07"/><lb ed="R038" n="0759a10"/>萨。令其自行成就故。复以是般若付嘱诸菩萨。令 <lb ed="X" n="0568b08"/><lb ed="R038" n="0759a11"/>其化道具足故。所以为善为稀有。显<persName>如来</persName>之至德。 <lb ed="X" n="0568b09"/><lb ed="R038" n="0759a12"/>故有应云何住云何降伏其心之请。冀其必答也。 <lb ed="X" n="0568b10"/><lb ed="R038" n="0759a13"/>而论约三时及根熟未熟等言者。亦一往对明尔。 <lb ed="X" n="0568b11"/><lb ed="R038" n="0759a14"/>竟显善摄付嘱递相转教。愈彰<persName>佛</persName>种不断矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568b12"/><lb ed="R038" n="0759a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0568b1201">【经】<persName>世尊</persName>善男子善女人发阿耨多罗三藐三菩提心 <lb ed="X" n="0568b13"/><lb ed="R038" n="0759a16"/><note place="inline">止</note>愿乐欲闻。</p> <lb ed="X" n="0568b14"/><lb ed="R038" n="0759a17"/><p xml:id="pX24p0568b1401">【论】无著曰。此下第二发起行相。须菩提问者有六因 <lb ed="X" n="0568b15"/><lb ed="R038" n="0759a18"/>缘。一为断疑故。<note place="inline">如天亲断疑之释。盖亦出此</note>二为乐福德者。闻多 <lb ed="X" n="0568b16"/><lb ed="R038" n="0759b01"/>功德。于般若起信解故。三为<anchor xml:id="nkr_note_add_0568b1601" n="0568b1601"/><anchor xml:id="beg0568b1601" n="0568b1601"/>已<anchor xml:id="end0568b1601"/>成熟者。入甚深義故。 <lb ed="X" n="0568b17"/><lb ed="R038" n="0759b02"/>四为不轻贱者。由贪受持。不退转故。五为<anchor xml:id="nkr_note_add_0568b1701" n="0568b1701"/><anchor xml:id="beg0568b1701" n="0568b1701"/>已<anchor xml:id="end0568b1701"/>得顺摄 <lb ed="X" n="0568b18"/><lb ed="R038" n="0759b03"/>及净心者。于法得入而生喜故。六为今来世正法久 <lb ed="X" n="0568b19"/><lb ed="R038" n="0759b04"/>住故。亦即般若令<persName>佛</persName>种不断故。经言应云何住者。住 <lb ed="X" n="0568b20"/><lb ed="R038" n="0759b05"/>谓欲愿。言欲者正求。愿者有所求故作心思念也应 <lb ed="X" n="0568b21"/><lb ed="R038" n="0759b06"/>修行者。谓相应三摩钵帝故。<note place="inline">亦云钵提三摩提等</note>无分别定也。 <lb ed="X" n="0568b22"/><lb ed="R038" n="0759b07"/>应降伏其心者。谓摄伏散乱故。若彼定。心散时。制令 <lb ed="X" n="0568b23"/><lb ed="R038" n="0759b08"/>还住也。又次第显三种道谓摄道。成就道不失道。于 <lb ed="X" n="0568b24"/><lb ed="R038" n="0759b09"/>三种菩提唯问发行菩萨乘。以善问故。故称善哉也。</p> <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0568c" n="0568c"/> <lb ed="X" n="0568c01"/><lb ed="R038" n="0759b10"/><p xml:id="pX24p0568c0101">〇二论无文。</p><p xml:id="pX24p0568c0106" cb:place="inline">〇功德施曰。谓所护念。付嘱菩萨。趣向 <lb ed="X" n="0568c02"/><lb ed="R038" n="0759b11"/><persName>佛</persName>乘。应云何住等。住谓于何相果心住。愿求。修行者 <lb ed="X" n="0568c03"/><lb ed="R038" n="0759b12"/>当修何行而得其果。降伏者降何等心使因淸净。诸 <lb ed="X" n="0568c04"/><lb ed="R038" n="0759b13"/>法先因而後果。今何先赞果德。令彼欣求而修因故。 <lb ed="X" n="0568c05"/><lb ed="R038" n="0759b14"/>谛听者心专一境故。善者如理生信。思念者敬持不 <lb ed="X" n="0568c06"/><lb ed="R038" n="0759b15"/>忘。应如是住等者。如其次第。住如是果。修如是行。净 <lb ed="X" n="0568c07"/><lb ed="R038" n="0759b16"/>如是心。即因淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0568c08"/><lb ed="R038" n="0759b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0568c0801">〔会解〕曰。空生将申发问。先言菩萨发是心者。盖 <lb ed="X" n="0568c09"/><lb ed="R038" n="0759b18"/>凡求<persName>佛</persName>道。莫不始于是心。终于此道。始于是心者。 <lb ed="X" n="0568c10"/><lb ed="R038" n="0760a01"/>发行之本也。终于此道者。所期之果也。所以言之 <lb ed="X" n="0568c11"/><lb ed="R038" n="0760a02"/>先正其本也。即问应云何住等。谓若发是心。必有 <lb ed="X" n="0568c12"/><lb ed="R038" n="0760a03"/>所住之地。欲住其住者。无住之理也。岂住相心所 <lb ed="X" n="0568c13"/><lb ed="R038" n="0760a04"/>能契哉。故必降伏其心。故下文言发心度生。不住 <lb ed="X" n="0568c14"/><lb ed="R038" n="0760a05"/>于相。正答是问也。魏译于中加云何修行句。秦本 <lb ed="X" n="0568c15"/><lb ed="R038" n="0760a06"/>略之。今谓彼各有意。不须和会。但如魏译。虽谓二 <lb ed="X" n="0568c16"/><lb ed="R038" n="0760a07"/>外有修。始得相应。故以相应释行。其于後答。略不 <lb ed="X" n="0568c17"/><lb ed="R038" n="0760a08"/>相当。似未尽善。<note place="inline">如後论</note>若什译则谓既住且伏。是即 <lb ed="X" n="0568c18"/><lb ed="R038" n="0760a09"/>修行。故以答显问。文義宛齐。则知秦本为善。<persName>佛</persName>既 <lb ed="X" n="0568c19"/><lb ed="R038" n="0760a10"/>印述所问。则曰应如是住等。或谓此二句正示玄 <lb ed="X" n="0568c20"/><lb ed="R038" n="0760a11"/>要。然以上根达观。非无此理。盖如是者直下指体 <lb ed="X" n="0568c21"/><lb ed="R038" n="0760a12"/>之辞。于此见得。便是般若之体。不动一丝毫。如是 <lb ed="X" n="0568c22"/><lb ed="R038" n="0760a13"/>而住。如是降伏其心。无不可者。但释经之法不尔。 <lb ed="X" n="0568c23"/><lb ed="R038" n="0760a14"/>既曰唯然<persName>世尊</persName>愿乐欲闻。岂空生不能此解。论家 <lb ed="X" n="0568c24"/><lb ed="R038" n="0760a15"/>不知其理。要当依文解释。不可别自谈玄。使文理 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0569a" n="0569a"/> <lb ed="X" n="0569a01"/><lb ed="R038" n="0760a16"/>不合。故知是二字。只是标示所说尔。</p> <lb ed="X" n="0569a02"/><lb ed="R038" n="0760a17"/><p xml:id="pX24p0569a0201">【论】无著曰。此下第三行所住处。讫经有一十八门。 <lb ed="X" n="0569a03"/><lb ed="R038" n="0760a18"/>第一明发。心如经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0569a04"/><lb ed="R038" n="0760b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0569a0401">【经】<persName>佛</persName>告须菩提诸菩萨摩诃萨<note place="inline">止</note>即非菩萨。</p> <lb ed="X" n="0569a05"/><lb ed="R038" n="0760b02"/><p xml:id="pX24p0569a0501">【论】无著曰。经言所有众生者。总相说也。若卵生下差 <lb ed="X" n="0569a06"/><lb ed="R038" n="0760b03"/>别说也。差别有三。谓卵生等受生别。若有色等依止 <lb ed="X" n="0569a07"/><lb ed="R038" n="0760b04"/>别。若有想等境界所摄别。我皆令入涅槃者。何故愿 <lb ed="X" n="0569a08"/><lb ed="R038" n="0760b05"/>此不可得義。以皆是生所应摄故无过。<note place="inline">谓涅槃空是不可得義。凡 <lb ed="X" n="0569a09"/><lb ed="R038" n="0760b06"/>彼众生皆应以涅槃摄取。令出生死。故无有过者。亦无过上義</note>彼卵生等幷入愿数 <lb ed="X" n="0569a10"/><lb ed="R038" n="0760b07"/>故皆令入于涅槃。如卵湿等微类。及非有想等难处。 <lb ed="X" n="0569a11"/><lb ed="R038" n="0760b08"/>云何亦皆令入涅槃耶。有三因缘故。一难处生者得 <lb ed="X" n="0569a12"/><lb ed="R038" n="0760b09"/>时故。<note place="inline">虽难处生。亦有得度时者。或云待时者</note>二非难处生未熟令熟故。 <lb ed="X" n="0569a13"/><lb ed="R038" n="0760b10"/>三<anchor xml:id="nkr_note_add_0569a1301" n="0569a1301"/><anchor xml:id="beg0569a1301" n="0569a1301"/>已<anchor xml:id="end0569a1301"/>熟者解脱之故。何不直说涅槃。而言无馀者。谓 <lb ed="X" n="0569a14"/><lb ed="R038" n="0760b11"/>与初禅等方便涅槃不别故。彼以自力而得非究竟 <lb ed="X" n="0569a15"/><lb ed="R038" n="0760b12"/>果故。何不说有馀是共果故。自以夙业。<note place="inline">谓与惑业俱</note>非一 <lb ed="X" n="0569a16"/><lb ed="R038" n="0760b13"/>向果身。苦有馀故。<note place="inline">谓未尽苦果</note>无有众生得涅槃者。如菩 <lb ed="X" n="0569a17"/><lb ed="R038" n="0760b14"/>萨自得涅槃。无别众生故。若菩萨有众生相等者。谓 <lb ed="X" n="0569a18"/><lb ed="R038" n="0760b15"/>于众生所。为他想转。非自体想者。则不名菩萨。是以 <lb ed="X" n="0569a19"/><lb ed="R038" n="0760b16"/>烦恼取众生等想转则有我想。菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0569a1901" n="0569a1901"/><anchor xml:id="beg0569a1901" n="0569a1901"/>已<anchor xml:id="end0569a1901"/>断我见故。于 <lb ed="X" n="0569a20"/><lb ed="R038" n="0760b17"/>彼不转。得自行平等相故。信解自他平等。<note place="inline">论自註云行谓五阴 <lb ed="X" n="0569a21"/><lb ed="R038" n="0760b18"/>行</note>复次经言菩萨生如是心者。显示应如是住中欲 <lb ed="X" n="0569a22"/><lb ed="R038" n="0761a01"/>愿也。若菩萨有众生想即非菩萨。又曰若起众生想 <lb ed="X" n="0569a23"/><lb ed="R038" n="0761a02"/>等则不名菩萨者。显示应如是修行相应中。及降伏 <lb ed="X" n="0569a24"/><lb ed="R038" n="0761a03"/>摄散时。无众生相也。以菩萨于彼时。众生想不转。如 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0569b" n="0569b"/> <lb ed="X" n="0569b01"/><lb ed="R038" n="0761a04"/>彼相应尔炎<note place="inline">所知</note>相住故。是故无有众生得涅槃者 <lb ed="X" n="0569b02"/><lb ed="R038" n="0761a05"/>颂曰。</p> <lb ed="X" n="0569b03"/><lb ed="R038" n="0761a06"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0569b0301"><l>廣大第一心</l><l>其心不顚倒</l><l>利益深心住</l> <lb ed="X" n="0569b04"/><lb ed="R038" n="0761a07"/><l>此乘功德满</l></lg> <lb ed="X" n="0569b05"/><lb ed="R038" n="0761a08"/><p xml:id="pX24p0569b0501">〇天亲释曰。此颂云何菩萨大乘中住。谓菩萨以四 <lb ed="X" n="0569b06"/><lb ed="R038" n="0761a09"/>种深心故。住大乘中功德满足。何等为四。一廣心。二 <lb ed="X" n="0569b07"/><lb ed="R038" n="0761a10"/>第一。三常心。四不顚倒。如经生如是心等。廣心也。皆 <lb ed="X" n="0569b08"/><lb ed="R038" n="0761a11"/>令入无馀涅槃等。第一心也。如是灭度无量众生等。 <lb ed="X" n="0569b09"/><lb ed="R038" n="0761a12"/>常心也。谓菩萨取一切众生如<anchor xml:id="nkr_note_add_0569b0901" n="0569b0901"/><anchor xml:id="beg0569b0901" n="0569b0901"/>己<anchor xml:id="end0569b0901"/>身故。如是于众生 <lb ed="X" n="0569b10"/><lb ed="R038" n="0761a13"/>常不捨離。是名常心。若菩萨起众生想等。此示远離 <lb ed="X" n="0569b11"/><lb ed="R038" n="0761a14"/>依止身见众生等相故。不顚倒心也。</p><p xml:id="pX24p0569b1115" cb:place="inline">〇唐译以深心 <lb ed="X" n="0569b12"/><lb ed="R038" n="0761a15"/>为意乐。以第一为最勝。以常心为至极。馀文大同。</p><p xml:id="pX24p0569b1220" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0569b13"/><lb ed="R038" n="0761a16"/>功德施曰。此中显示菩萨发四种相应心。谓一无边。 <lb ed="X" n="0569b14"/><lb ed="R038" n="0761a17"/>二最上。三爱摄。四正智。对经如前。<note place="inline">云云</note>无馀涅槃者。 <lb ed="X" n="0569b15"/><lb ed="R038" n="0761a18"/>谓了诸法无生性空。永息一切有患诸蕴等。云何爱 <lb ed="X" n="0569b16"/><lb ed="R038" n="0761b01"/>摄。谓慈爱一切众生同于自<anchor xml:id="nkr_note_add_0569b1601" n="0569b1601"/><anchor xml:id="beg0569b1601" n="0569b1601"/>己<anchor xml:id="end0569b1601"/>。若入地菩萨无众生 <lb ed="X" n="0569b17"/><lb ed="R038" n="0761b02"/>想。又如预流人不起身见。不见有一众生是我所度。 <lb ed="X" n="0569b18"/><lb ed="R038" n="0761b03"/>云何云智。谓证真实第一義者。众生等想决定不生。 <lb ed="X" n="0569b19"/><lb ed="R038" n="0761b04"/>以般若力。虽皆不可得。以俗谛故而住其心。以大悲 <lb ed="X" n="0569b20"/><lb ed="R038" n="0761b05"/>故诱度众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0569b21"/><lb ed="R038" n="0761b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0569b2101">〔会解〕曰。據所申问。复别标示。理应判答。而无著 <lb ed="X" n="0569b22"/><lb ed="R038" n="0761b07"/>初文直释而<anchor xml:id="nkr_note_add_0569b2201" n="0569b2201"/><anchor xml:id="beg0569b2201" n="0569b2201"/>已<anchor xml:id="end0569b2201"/>。于复次下始作三義显示。似于一 <lb ed="X" n="0569b23"/><lb ed="R038" n="0761b08"/>文具答三義。谓由成就彼欲愿故。即住心義。由相 <lb ed="X" n="0569b24"/><lb ed="R038" n="0761b09"/>应摄散故。不为众生想转。即修行降伏義。文<anchor xml:id="nkr_note_add_0569b2401" n="0569b2401"/><anchor xml:id="beg0569b2401" n="0569b2401"/>已<anchor xml:id="end0569b2401"/>合 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0569c" n="0569c"/> <lb ed="X" n="0569c01"/><lb ed="R038" n="0761b10"/>释发心竟。而以次文为相应行相。天亲则以次答 <lb ed="X" n="0569c02"/><lb ed="R038" n="0761b11"/>三问。<note place="inline">文见前後</note>而先後与今译异。是皆进退难晓。今谓 <lb ed="X" n="0569c03"/><lb ed="R038" n="0761b12"/>彼二论一译。既皆圣师。未易臧否。谓经意多含各 <lb ed="X" n="0569c04"/><lb ed="R038" n="0761b13"/>得其理可也。但今依秦本宜从什释。即初答降伏。 <lb ed="X" n="0569c05"/><lb ed="R038" n="0761b14"/>次答住心。以标结可知。虽于论颂稍似不同。然住 <lb ed="X" n="0569c06"/><lb ed="R038" n="0761b15"/>心降伏其理本通。故亦无甚害。夫住谓住理。伏谓 <lb ed="X" n="0569c07"/><lb ed="R038" n="0761b16"/>伏妄。两者相须。而特以先後相成。问显由住而後 <lb ed="X" n="0569c08"/><lb ed="R038" n="0761b17"/>降伏。故先于住心。答彰自降伏而後入住。故始于 <lb ed="X" n="0569c09"/><lb ed="R038" n="0761b18"/>降心。不先降心无由入理。故答则从是。虽反而顺 <lb ed="X" n="0569c10"/><lb ed="R038" n="0762a01"/>也。所以以度生答降伏。以行施答住心者应知发 <lb ed="X" n="0569c11"/><lb ed="R038" n="0762a02"/>菩提心本于四谛有通有别。通则四谛皆所住理。 <lb ed="X" n="0569c12"/><lb ed="R038" n="0762a03"/>谛谛之下皆容起惑。故幷须降伏。别则依谛起愿。 <lb ed="X" n="0569c13"/><lb ed="R038" n="0762a04"/>故二愿下化以度生为首。二愿上求以修道为先。 <lb ed="X" n="0569c14"/><lb ed="R038" n="0762a05"/>特寄示其端。不无所以。故寄度生以示降心。则若 <lb ed="X" n="0569c15"/><lb ed="R038" n="0762a06"/>自若他皆无我人。寄行施以示住心。则若因若果 <lb ed="X" n="0569c16"/><lb ed="R038" n="0762a07"/>皆无住相。然则降伏主于遣相。非谓止于度生。住 <lb ed="X" n="0569c17"/><lb ed="R038" n="0762a08"/>心主于无住。非谓专于行施。直一往尔。能如是而 <lb ed="X" n="0569c18"/><lb ed="R038" n="0762a09"/>住者。必能如是降伏。理一而<anchor xml:id="nkr_note_add_0569c1801" n="0569c1801"/><anchor xml:id="beg0569c1801" n="0569c1801"/>已<anchor xml:id="end0569c1801"/>。但与般若相应。则 <lb ed="X" n="0569c19"/><lb ed="R038" n="0762a10"/>无不住无不降伏。要知相应与不相应。亦观其所 <lb ed="X" n="0569c20"/><lb ed="R038" n="0762a11"/>住降伏而<anchor xml:id="nkr_note_add_0569c2001" n="0569c2001"/><anchor xml:id="beg0569c2001" n="0569c2001"/>已<anchor xml:id="end0569c2001"/>。一经始终皆此理也。今更直释之。经 <lb ed="X" n="0569c21"/><lb ed="R038" n="0762a12"/>言我皆令入无馀涅槃而灭度者。谓向十类众生。 <lb ed="X" n="0569c22"/><lb ed="R038" n="0762a13"/>皆当以无馀涅槃寂灭之理而度脱之。无馀之言。 <lb ed="X" n="0569c23"/><lb ed="R038" n="0762a14"/>近则子果俱尽。且令出于分段三界。谓之无馀。以 <lb ed="X" n="0569c24"/><lb ed="R038" n="0762a15"/>大教言其实有馀。远则皆以<persName>如来</persName>灭度而灭度之。 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0570a" n="0570a"/> <lb ed="X" n="0570a01"/><lb ed="R038" n="0762a16"/>始可谓究竟无馀。虽如是灭度。而彼众生本皆寂 <lb ed="X" n="0570a02"/><lb ed="R038" n="0762a17"/>灭亦无有得灭度者。论直以同体释之。盖得其一 <lb ed="X" n="0570a03"/><lb ed="R038" n="0762a18"/>意尔。无量等三。亦可配释上三种差别众生。何以 <lb ed="X" n="0570a04"/><lb ed="R038" n="0762b01"/>故下重征释上实无之理。谓一如法界本无我人。 <lb ed="X" n="0570a05"/><lb ed="R038" n="0762b02"/>故不见有众生可得度者。若见有之则有彼此。有 <lb ed="X" n="0570a06"/><lb ed="R038" n="0762b03"/>彼此则有我人。非今般若所谓菩萨也。</p> <lb ed="X" n="0570a07"/><lb ed="R038" n="0762b04"/><p xml:id="pX24p0570a0701">【论】天亲曰。自此下说菩萨于大乘中。云何修行及 <lb ed="X" n="0570a08"/><lb ed="R038" n="0762b05"/>降伏其心。</p><p xml:id="pX24p0570a0805" cb:place="inline">〇依秦。本即次答住心如经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0570a09"/><lb ed="R038" n="0762b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0570a0901">【经】复次须菩提菩萨于法应无所住<note place="inline">止</note>但应如是教 <lb ed="X" n="0570a10"/><lb ed="R038" n="0762b07"/>住。</p> <lb ed="X" n="0570a11"/><lb ed="R038" n="0762b08"/><p xml:id="pX24p0570a1101">【论】无著曰。此下第二波罗蜜相应行。及馀住中随所 <lb ed="X" n="0570a12"/><lb ed="R038" n="0762b09"/>相应。作五种解释。一依義。二说相。三摄持。四安立。五 <lb ed="X" n="0570a13"/><lb ed="R038" n="0762b10"/>显现。凡诸住处对治为依義。即彼住处为说相。有所 <lb ed="X" n="0570a14"/><lb ed="R038" n="0762b11"/>欲愿为摄持。明第一義为安立。相应摄散为显现。<note place="inline">通示</note> <lb ed="X" n="0570a15"/><lb ed="R038" n="0762b12"/>经言菩萨不住于事等。此为依義。显示对治住著故。 <lb ed="X" n="0570a16"/><lb ed="R038" n="0762b13"/>言应行施者。此为说相。谓六波罗蜜亦摄一切。皆檀 <lb ed="X" n="0570a17"/><lb ed="R038" n="0762b14"/>那体性故。<note place="inline">谓皆以不著为性</note>檀那有三。一资生施。二无畏施。 <lb ed="X" n="0570a18"/><lb ed="R038" n="0762b15"/>三法施。如次对六度。<note place="inline">云云</note>法施三者。若无精进。说法 <lb ed="X" n="0570a19"/><lb ed="R038" n="0762b16"/>多倦故。若无禅定。染心说法。贪于利养。不忍逼恼故。 <lb ed="X" n="0570a20"/><lb ed="R038" n="0762b17"/>若无智慧。说即顚倒。有多过故。若具三者。得成法施。 <lb ed="X" n="0570a21"/><lb ed="R038" n="0762b18"/>又诸波罗蜜有二种果。未来果者。谓檀得大福报。乃 <lb ed="X" n="0570a22"/><lb ed="R038" n="0763a01"/>至般若得根利悦乐。于大人众中自在故。现在果者。 <lb ed="X" n="0570a23"/><lb ed="R038" n="0763a02"/>檀得一切信敬。乃至般若得现法乐等。于中若求未 <lb ed="X" n="0570a24"/><lb ed="R038" n="0763a03"/>来果者。为住事行施。如施物得物。果报局少。若经言 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0570b" n="0570b"/> <lb ed="X" n="0570b01"/><lb ed="R038" n="0763a04"/>不住事行于佈施等者。果则众多。不可分别。若求现 <lb ed="X" n="0570b02"/><lb ed="R038" n="0763a05"/>果者。为住色声香味触法。若言不住色等行施者。即 <lb ed="X" n="0570b03"/><lb ed="R038" n="0763a06"/>说摄持施之欲愿。不住行施者。以不住故显示第一 <lb ed="X" n="0570b04"/><lb ed="R038" n="0763a07"/>義。不住物等所有事。此为安立第一義。应如是行施 <lb ed="X" n="0570b05"/><lb ed="R038" n="0763a08"/>不住相想者。谓相应三昧及摄散时。不住相想。即显 <lb ed="X" n="0570b06"/><lb ed="R038" n="0763a09"/>现也。又为贪福德者不堪令堪故。<note place="inline">即住相以示不住</note>显示不 <lb ed="X" n="0570b07"/><lb ed="R038" n="0763a10"/>住相施。福德甚多犹如虚空。凡三義故。谓遍一切处。 <lb ed="X" n="0570b08"/><lb ed="R038" n="0763a11"/>二宽廣。三无尽<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pX24p0570b0809" cb:place="inline">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0570b09"/><lb ed="R038" n="0763a12"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0570b0901"><l>檀義摄于六</l><l>资生无畏法</l><l>此中一二三</l> <lb ed="X" n="0570b10"/><lb ed="R038" n="0763a13"/><l>名为修行住</l><l>自身及报恩</l><l>果报斯不著</l> <lb ed="X" n="0570b11"/><lb ed="R038" n="0763a14"/><l>护存<anchor xml:id="nkr_note_add_0570b1101" n="0570b1101"/><anchor xml:id="beg0570b1101" n="0570b1101"/>已<anchor xml:id="end0570b1101"/>不施</l><l>防求于异事</l><l>调伏彼事中</l> <lb ed="X" n="0570b12"/><lb ed="R038" n="0763a15"/><l>远離取相心</l><l>及断种种疑</l><l>亦防生成心</l></lg> <lb ed="X" n="0570b13"/><lb ed="R038" n="0763a16"/><p xml:id="pX24p0570b1301">〇天亲释曰。檀義摄于六者。谓一切波罗蜜。皆以檀 <lb ed="X" n="0570b14"/><lb ed="R038" n="0763a17"/>相義示现故。言资生即檀度当体名也。无畏有二者。 <lb ed="X" n="0570b15"/><lb ed="R038" n="0763a18"/>谓尸及忍皆亦名檀。于<anchor xml:id="nkr_note_add_0570b1501" n="0570b1501"/><anchor xml:id="beg0570b1501" n="0570b1501"/>已<anchor xml:id="end0570b1501"/>作未作恶不生怖故。法施 <lb ed="X" n="0570b16"/><lb ed="R038" n="0763b01"/>有三者。谓精进等不疲倦善知心如实说故。此即菩 <lb ed="X" n="0570b17"/><lb ed="R038" n="0763b02"/>萨修行住也。次颂不著自身者。即经言。不住于事也。 <lb ed="X" n="0570b18"/><lb ed="R038" n="0763b03"/>不著报恩者。经言应无所住。即供养恭敬等也。不著 <lb ed="X" n="0570b19"/><lb ed="R038" n="0763b04"/>果报者。经言不住色等即果报也。何故言护存<anchor xml:id="nkr_note_add_0570b1901" n="0570b1901"/><anchor xml:id="beg0570b1901" n="0570b1901"/>已<anchor xml:id="end0570b1901"/>等。 <lb ed="X" n="0570b20"/><lb ed="R038" n="0763b05"/>谓若著自<anchor xml:id="nkr_note_add_0570b2001" n="0570b2001"/><anchor xml:id="beg0570b2001" n="0570b2001"/>己<anchor xml:id="end0570b2001"/>则不能施。若求报恩等。则捨<persName>佛</persName>菩提。此 <lb ed="X" n="0570b21"/><lb ed="R038" n="0763b06"/>为异義。为防护此二故皆不著。又次颂言调伏彼事 <lb ed="X" n="0570b22"/><lb ed="R038" n="0763b07"/>者。谓不见施等三事。如经不住相想故。次说佈施利 <lb ed="X" n="0570b23"/><lb ed="R038" n="0763b08"/>益。谓若離施等相想。云何能成施福。为防如是生疑 <lb ed="X" n="0570b24"/><lb ed="R038" n="0763b09"/>心故。不住相想。则利益義成就也。</p><p xml:id="pX24p0570b2414" cb:place="inline">〇唐译曰。为明此 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0570c" n="0570c"/> <lb ed="X" n="0570c01"/><lb ed="R038" n="0763b10"/>亦咸有施相故。以一摄六。谓财施由一。无畏由二。法 <lb ed="X" n="0570c02"/><lb ed="R038" n="0763b11"/>施由三。是大菩萨修行之处。如经云云。馀文大同。</p><p xml:id="pX24p0570c0220" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0570c03"/><lb ed="R038" n="0763b12"/>功德施曰。法施三者。谓精勤不倦。引诸神通。如无所 <lb ed="X" n="0570c04"/><lb ed="R038" n="0763b13"/>得。为人说法。又复为他开演诸波罗蜜。皆成法施。复 <lb ed="X" n="0570c05"/><lb ed="R038" n="0763b14"/>次不住事者。依资生施说。于所施财不应受著。爱而 <lb ed="X" n="0570c06"/><lb ed="R038" n="0763b15"/>行施心必生苦。或复因施还追悔故。无所住者。依无 <lb ed="X" n="0570c07"/><lb ed="R038" n="0763b16"/>畏施说。谓菩萨修戒忍时。不应生心求彼果报。不住 <lb ed="X" n="0570c08"/><lb ed="R038" n="0763b17"/>色者。依法施说。法施有二果。依六尘境故。而亦不住。 <lb ed="X" n="0570c09"/><lb ed="R038" n="0763b18"/>以菩萨证真实时。法身亦无得故。何况六尘。云何行 <lb ed="X" n="0570c10"/><lb ed="R038" n="0764a01"/>施因得淸净。谓诸菩萨了第一義施。及施物诸想不 <lb ed="X" n="0570c11"/><lb ed="R038" n="0764a02"/>生。是即伏心。因以淸净。或曰。有施等三。可生福聚。三 <lb ed="X" n="0570c12"/><lb ed="R038" n="0764a03"/>事幷忘。福于何有。误哉斯言。不知第一義故。不住于 <lb ed="X" n="0570c13"/><lb ed="R038" n="0764a04"/>想。以俗谛故行于佈施。如是福聚难可度量。如十方 <lb ed="X" n="0570c14"/><lb ed="R038" n="0764a05"/>空等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0570c15"/><lb ed="R038" n="0764a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0570c1501">〔会解〕曰。经明无住相施。而论云波罗蜜相应行。 <lb ed="X" n="0570c16"/><lb ed="R038" n="0764a07"/>唯其无住所以相应也。盖般若以无住为性。无住 <lb ed="X" n="0570c17"/><lb ed="R038" n="0764a08"/>而无所不住。故以无住言之是相皆破。以无所不 <lb ed="X" n="0570c18"/><lb ed="R038" n="0764a09"/>住言之是法皆立。是则不住而住。住而不住。不住 <lb ed="X" n="0570c19"/><lb ed="R038" n="0764a10"/>亦不住。故经初标云。应无所住。而末则曰但应如 <lb ed="X" n="0570c20"/><lb ed="R038" n="0764a11"/>所教住。标释相显。则知言住不住。未始不符也。故 <lb ed="X" n="0570c21"/><lb ed="R038" n="0764a12"/>大论云。般若如火聚等。亦以不取而取也。魏译言 <lb ed="X" n="0570c22"/><lb ed="R038" n="0764a13"/>不住有三。谓不住事行施。无所住行施。不住色等 <lb ed="X" n="0570c23"/><lb ed="R038" n="0764a14"/>施。而诸论帖释云云。今依秦本。其義一尔。即初文 <lb ed="X" n="0570c24"/><lb ed="R038" n="0764a15"/>标也。谓一切法本皆空相。众生迷执。认以为有。随 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0571a" n="0571a"/> <lb ed="X" n="0571a01"/><lb ed="R038" n="0764a16"/>处生著。故告之以性本无住。令随顺而行。故曰于 <lb ed="X" n="0571a02"/><lb ed="R038" n="0764a17"/>法应无所住行于佈施。言于一切法无住。则一切 <lb ed="X" n="0571a03"/><lb ed="R038" n="0764a18"/>处皆檀波罗蜜。盖不特以内外财施而<anchor xml:id="nkr_note_add_0571a0301" n="0571a0301"/><anchor xml:id="beg0571a0301" n="0571a0301"/>已<anchor xml:id="end0571a0301"/>。故以檀 <lb ed="X" n="0571a04"/><lb ed="R038" n="0764b01"/>度该三种施。摄馀五度。亦于五度亡相而修。还资 <lb ed="X" n="0571a05"/><lb ed="R038" n="0764b02"/>无住相施。故曰不住色佈施等释也。谓上于法之 <lb ed="X" n="0571a06"/><lb ed="R038" n="0764b03"/>言。虽有二财三事二种果报等别。总言不出六尘 <lb ed="X" n="0571a07"/><lb ed="R038" n="0764b04"/>皆所不住。既不住六尘。则六根五阴界入等法亦 <lb ed="X" n="0571a08"/><lb ed="R038" n="0764b05"/>不住。不住则与般若种智相应。推是而言。皆<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0571a09"/><lb ed="R038" n="0764b06"/>藏。皆寂静门。苟契此理。求不住者了不可得。况六 <lb ed="X" n="0571a10"/><lb ed="R038" n="0764b07"/>尘乎。故结归上无住相施。理不应异也。何以故下 <lb ed="X" n="0571a11"/><lb ed="R038" n="0764b08"/>再征释所以。施必尙乎无住相者。以其福不可思 <lb ed="X" n="0571a12"/><lb ed="R038" n="0764b09"/>量故也。故曰云云。然则既曰无住相矣。何容更言 <lb ed="X" n="0571a13"/><lb ed="R038" n="0764b10"/>施福之多。曰。各当其理。无得而一也。盖不明无住 <lb ed="X" n="0571a14"/><lb ed="R038" n="0764b11"/>则无以遣著。不明施福无以引物希向。而所谓施 <lb ed="X" n="0571a15"/><lb ed="R038" n="0764b12"/>福者。岂相之云乎。故特以十方虚空譬之。复宗结 <lb ed="X" n="0571a16"/><lb ed="R038" n="0764b13"/>答。则曰但应如所教住。即酬向所问。当如所教而 <lb ed="X" n="0571a17"/><lb ed="R038" n="0764b14"/>住也。又无著以五義通释。盖彼释经。大体文相节 <lb ed="X" n="0571a18"/><lb ed="R038" n="0764b15"/>目。有如宗因譬等五分论议。亦犹台宗文疏四释。 <lb ed="X" n="0571a19"/><lb ed="R038" n="0764b16"/>皆其例也。夫依義者。如言对治住著。是一经文義 <lb ed="X" n="0571a20"/><lb ed="R038" n="0764b17"/>所依之本。而次说相。则凡所说必有法相。如言六 <lb ed="X" n="0571a21"/><lb ed="R038" n="0764b18"/>度等。既不可著于事。当求所谓欲愿者以摄持之。 <lb ed="X" n="0571a22"/><lb ed="R038" n="0765a01"/>即与理俱无住之施也。理不可以正示。故以所非 <lb ed="X" n="0571a23"/><lb ed="R038" n="0765a02"/>显其所。是则安立第一義也。若不体其所以不住 <lb ed="X" n="0571a24"/><lb ed="R038" n="0765a03"/>亦何由相应。故卒明显现所以观照也。凡诸文相 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0571b" n="0571b"/> <lb ed="X" n="0571b01"/><lb ed="R038" n="0765a04"/>皆得约而申之。则其義备也。</p> <lb ed="X" n="0571b02"/><lb ed="R038" n="0765a05"/><p xml:id="pX24p0571b0201">【疑】天亲曰。自此下一切修多罗示现。断疑云何生 <lb ed="X" n="0571b03"/><lb ed="R038" n="0765a06"/>疑。若不住法行。于佈施云何为<persName>佛</persName>菩提行佈施邪。 <lb ed="X" n="0571b04"/><lb ed="R038" n="0765a07"/>断彼疑故如经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571b05"/><lb ed="R038" n="0765a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0571b0501">【经】须菩提于意云何可以身相见<persName>如来</persName>不<note place="inline">止</note>即见如 <lb ed="X" n="0571b06"/><lb ed="R038" n="0765a09"/>来。</p> <lb ed="X" n="0571b07"/><lb ed="R038" n="0765a10"/><p xml:id="pX24p0571b0701">【论】无著曰。此下第三欲得色身住以依義则显示对 <lb ed="X" n="0571b08"/><lb ed="R038" n="0765a11"/>治色身慢故言相成就者此为说相显示<persName>如来</persName>色身 <lb ed="X" n="0571b09"/><lb ed="R038" n="0765a12"/>故须菩提言不也。乃至凡所有相皆是妄语。为成此 <lb ed="X" n="0571b10"/><lb ed="R038" n="0765a13"/>義即显欲愿应摄持故。以相成就为虚妄。显非相则 <lb ed="X" n="0571b11"/><lb ed="R038" n="0765a14"/>不虚妄。是为安立第一義。言如是诸相非相则见如 <lb ed="X" n="0571b12"/><lb ed="R038" n="0765a15"/>来者。此为显现。谓相应三昧时。于彼非相见故。</p><p xml:id="pX24p0571b1219" cb:place="inline">颂 <lb ed="X" n="0571b13"/><lb ed="R038" n="0765a16"/>曰。</p> <lb ed="X" n="0571b14"/><lb ed="R038" n="0765a17"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0571b1401"><l>分别有为体</l><l>防彼成就得</l><l>三相异体故</l> <lb ed="X" n="0571b15"/><lb ed="R038" n="0765a18"/><l>離彼是<persName>如来</persName></l></lg> <lb ed="X" n="0571b16"/><lb ed="R038" n="0765b01"/><p xml:id="pX24p0571b1601">〇天亲释曰。谓若分别有为体是<persName>如来</persName>者。则是以有 <lb ed="X" n="0571b17"/><lb ed="R038" n="0765b02"/>为相为第一義。以相成就为见<persName>如来</persName>身。为防彼见故 <lb ed="X" n="0571b18"/><lb ed="R038" n="0765b03"/>经云不可以相成就等。以<persName>如来</persName>者名无为法身故。说 <lb ed="X" n="0571b19"/><lb ed="R038" n="0765b04"/>相即非相。偈言三相异体故離彼是<persName>如来</persName>者。谓彼相 <lb ed="X" n="0571b20"/><lb ed="R038" n="0765b05"/>成就即非相成就。以三相者异<persName>如来</persName>体故。若见诸相 <lb ed="X" n="0571b21"/><lb ed="R038" n="0765b06"/>非相则见<persName>如来</persName>者。此显有为虚妄故。離彼是<persName>如来</persName>又 <lb ed="X" n="0571b22"/><lb ed="R038" n="0765b07"/>以相非相相对故。彼生住灭异体不可以得<persName>如来</persName>法 <lb ed="X" n="0571b23"/><lb ed="R038" n="0765b08"/>身。此明<persName>如来</persName>体非有为菩萨如是知<persName>如来</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0571b2301" n="0571b2301"/><anchor xml:id="beg0571b2301" n="0571b2301"/>已<anchor xml:id="end0571b2301"/>为<persName>佛</persName>菩 <lb ed="X" n="0571b24"/><lb ed="R038" n="0765b09"/>提行于佈施。则是不住法佈施也。</p><p xml:id="pX24p0571b2414" cb:place="inline">〇唐译曰。此中意 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0571c" n="0571c"/> <lb ed="X" n="0571c01"/><lb ed="R038" n="0765b10"/>说三相之体是迁流故。是故勝相即非勝相。应以勝 <lb ed="X" n="0571c02"/><lb ed="R038" n="0765b11"/>相非相观于<persName>如来</persName>。馀文大同。</p><p xml:id="pX24p0571c0212" cb:place="inline">〇功德施曰。此下皆以 <lb ed="X" n="0571c03"/><lb ed="R038" n="0765b12"/>问答遣疑持诸正法。须菩提因疑云云。相成就者。是 <lb ed="X" n="0571c04"/><lb ed="R038" n="0765b13"/>无常故。皆是虚妄。非虚妄者所谓真实名曰<persName>如来</persName>。诸 <lb ed="X" n="0571c05"/><lb ed="R038" n="0765b14"/>相若存是虚诳矣。应以诸相非相而见<persName>如来</persName>。即相征 <lb ed="X" n="0571c06"/><lb ed="R038" n="0765b15"/>求无所得故。若能远離众生希望。乃至法身亦无所 <lb ed="X" n="0571c07"/><lb ed="R038" n="0765b16"/>得。然能如是行不住施。即于<persName>佛</persName>身速致圆满<note place="inline">断疑一</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0571c08"/><lb ed="R038" n="0765b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0571c0801">〔会解〕曰。以无住相行施。虽无所求可也。以施而 <lb ed="X" n="0571c09"/><lb ed="R038" n="0765b18"/>求<persName>佛</persName>果。谓有住相可也。是果与因。似不相当。空生 <lb ed="X" n="0571c10"/><lb ed="R038" n="0766a01"/>所以疑也。<persName>佛</persName>言可以身相见<persName>如来</persName>不者。意发空生 <lb ed="X" n="0571c11"/><lb ed="R038" n="0766a02"/>非相之答。苟唯非相。则不乖于无住。是以不住因 <lb ed="X" n="0571c12"/><lb ed="R038" n="0766a03"/>求无相果。孰曰非乎。论言欲得色身住者。以次第 <lb ed="X" n="0571c13"/><lb ed="R038" n="0766a04"/>義。因必获果。果有色法二身。色相非所求。当求法 <lb ed="X" n="0571c14"/><lb ed="R038" n="0766a05"/>身。而言欲得者非实愿乐。拟问文云。尔若但求色 <lb ed="X" n="0571c15"/><lb ed="R038" n="0766a06"/>身。彼尙理者必应起慢。无对治故。故云不也。既曰 <lb ed="X" n="0571c16"/><lb ed="R038" n="0766a07"/><persName>如来</persName>所说身相即非身相。又曰若见诸相非相即 <lb ed="X" n="0571c17"/><lb ed="R038" n="0766a08"/>见<persName>如来</persName>。此两非義。政自不同。初谓非是之非。所以 <lb ed="X" n="0571c18"/><lb ed="R038" n="0766a09"/>拣之也。所谓凡所有相皆是虚妄是也。次言直彰 <lb ed="X" n="0571c19"/><lb ed="R038" n="0766a10"/>无相。所以亡之也是即非相之相是<persName>如来</persName>相。理而 <lb ed="X" n="0571c20"/><lb ed="R038" n="0766a11"/>言之。相即非相。非相即相。论意正以相非相相对。 <lb ed="X" n="0571c21"/><lb ed="R038" n="0766a12"/>约有为无为。彰乎離義。離而後即。斯善见矣。凡所 <lb ed="X" n="0571c22"/><lb ed="R038" n="0766a13"/>有相四句。本谓<persName>如来</persName>通该诸法其理一贯。亦是一 <lb ed="X" n="0571c23"/><lb ed="R038" n="0766a14"/>经结要之文。但是有相。何适非妄。皆为所遣可也。 <lb ed="X" n="0571c24"/><lb ed="R038" n="0766a15"/>至于复宗结旨非相即相。何处不是<persName>如来</persName>。皆为所 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0572a" n="0572a"/> <lb ed="X" n="0572a01"/><lb ed="R038" n="0766a16"/>立可也。夫唯皆遣则一切法异皆立则一切法同 <lb ed="X" n="0572a02"/><lb ed="R038" n="0766a17"/>既全同全异。亦无遣无立。无遣无立即是真如。真 <lb ed="X" n="0572a03"/><lb ed="R038" n="0766a18"/>如只是般若异名。一切诸法一而<anchor xml:id="nkr_note_add_0572a0301" n="0572a0301"/><anchor xml:id="beg0572a0301" n="0572a0301"/>已<anchor xml:id="end0572a0301"/>矣。一亦非一。 <lb ed="X" n="0572a04"/><lb ed="R038" n="0766b01"/>妙旨斯在。故知此文言简理尽。非相之相。亲见乃 <lb ed="X" n="0572a05"/><lb ed="R038" n="0766b02"/>知。</p> <lb ed="X" n="0572a06"/><lb ed="R038" n="0766b03"/><p xml:id="pX24p0572a0601">【疑】天亲曰。此下须菩提复生疑致问。向说不住事 <lb ed="X" n="0572a07"/><lb ed="R038" n="0766b04"/>行施。则因深義。又说<persName>如来</persName>非有为体。则果深義。未 <lb ed="X" n="0572a08"/><lb ed="R038" n="0766b05"/>来恶世闻必不信。云何不空说法。文先致问。次断 <lb ed="X" n="0572a09"/><lb ed="R038" n="0766b06"/>彼疑如经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0572a10"/><lb ed="R038" n="0766b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0572a1001">【经】须菩提白<persName>佛</persName>言<persName>世尊</persName>颇有众生<note place="inline">止</note>何况非法。</p> <lb ed="X" n="0572a11"/><lb ed="R038" n="0766b08"/><p xml:id="pX24p0572a1101">【论】无著曰。此下第四为欲得法身住处。于中二种。一 <lb ed="X" n="0572a12"/><lb ed="R038" n="0766b09"/>言说法身。二证得法身。今明言说法身故。经言颇有 <lb ed="X" n="0572a13"/><lb ed="R038" n="0766b10"/>众生等。修多罗章句者。如上说七种義句颇有于此 <lb ed="X" n="0572a14"/><lb ed="R038" n="0766b11"/>能不顚倒生实相否。若如言执義则非实相。<persName>世尊</persName>为 <lb ed="X" n="0572a15"/><lb ed="R038" n="0766b12"/>遮此故。于正法欲灭修行渐灭时。以五義显示故当 <lb ed="X" n="0572a16"/><lb ed="R038" n="0766b13"/>生实相。谓一者修行显示。如经有持戒修福等。即增 <lb ed="X" n="0572a17"/><lb ed="R038" n="0766b14"/>上等三学。自少欲乃至三摩提等。二者集因。经言<anchor xml:id="nkr_note_add_0572a1701" n="0572a1701"/><anchor xml:id="beg0572a1701" n="0572a1701"/>已<anchor xml:id="end0572a1701"/> <lb ed="X" n="0572a18"/><lb ed="R038" n="0766b15"/>得供养诸<persName>佛</persName>等。谓一心净信尙得如是。何况生实想 <lb ed="X" n="0572a19"/><lb ed="R038" n="0766b16"/>也。三者善友摄持。经言<persName>如来</persName>悉知悉见等。谓<persName>如来</persName>于 <lb ed="X" n="0572a20"/><lb ed="R038" n="0766b17"/>一切众生所作中知其心。见其身。所依止故。四者摄 <lb ed="X" n="0572a21"/><lb ed="R038" n="0766b18"/>福德。经言取无量福聚等。谓福正起时为生灭时摄 <lb ed="X" n="0572a22"/><lb ed="R038" n="0767a01"/>持种子为取故。五者显示实想。经言是诸众生无复 <lb ed="X" n="0572a23"/><lb ed="R038" n="0767a02"/>我相等。以实想故对治五种邪取。一外道为我等想 <lb ed="X" n="0572a24"/><lb ed="R038" n="0767a03"/>转。二内法凡夫。及声闻为法想转。三增上慢菩萨为 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0572b" n="0572b"/> <lb ed="X" n="0572b01"/><lb ed="R038" n="0767a04"/>无法相转。虽无法相而犹有取。谓取无法故。四世间 <lb ed="X" n="0572b02"/><lb ed="R038" n="0767a05"/>有想定。五无想定。为有想无想转。是菩萨于彼皆不 <lb ed="X" n="0572b03"/><lb ed="R038" n="0767a06"/>转。以其显了有戒。乃至当生无量福聚故。经言何以 <lb ed="X" n="0572b04"/><lb ed="R038" n="0767a07"/>故者是中邪取。但言法。及非法相转。不言馀者。以我 <lb ed="X" n="0572b05"/><lb ed="R038" n="0767a08"/>想及依止不转故。<note place="inline">我想。即初外道等。依止。即想无想定。彼根定故。且云不转。故不言之</note> <lb ed="X" n="0572b06"/><lb ed="R038" n="0767a09"/>然于我想中随眠烦恼不断故。则为有我取故。经言 <lb ed="X" n="0572b07"/><lb ed="R038" n="0767a10"/>是诸菩萨若取法相。则为著我取等。此我等想转中 <lb ed="X" n="0572b08"/><lb ed="R038" n="0767a11"/>馀義。经犹未说故复言之。于中取自体相续为我想。 <lb ed="X" n="0572b09"/><lb ed="R038" n="0767a12"/>取我所为众生想。谓我乃至寿住取为命想。辗转取 <lb ed="X" n="0572b10"/><lb ed="R038" n="0767a13"/>馀趣为人想。又言当生实想者。显示对治不实想故。 <lb ed="X" n="0572b11"/><lb ed="R038" n="0767a14"/>此依義也。于此显示言说法身者说相也。言当生者。 <lb ed="X" n="0572b12"/><lb ed="R038" n="0767a15"/>欲愿摄持也。无复我相等。安立第一義也。不应取法 <lb ed="X" n="0572b13"/><lb ed="R038" n="0767a16"/>等。于法及非法皆不分别。是为显了相应。及摄散时 <lb ed="X" n="0572b14"/><lb ed="R038" n="0767a17"/>也。筏喩法门言法尙应捨者。实想生故。何况非法者 <lb ed="X" n="0572b15"/><lb ed="R038" n="0767a18"/>理不应故。此略显示言说法身不应作不实想也。</p> <lb ed="X" n="0572b16"/><lb ed="R038" n="0767b01"/><p xml:id="pX24p0572b1601">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0572b17"/><lb ed="R038" n="0767b02"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0572b1701"><l>说因果深義</l><l>于彼恶世时</l><l>不空以有实</l> <lb ed="X" n="0572b18"/><lb ed="R038" n="0767b03"/><l>菩萨三德备</l><l>修戒于过去</l><l>及种诸善根</l> <lb ed="X" n="0572b19"/><lb ed="R038" n="0767b04"/><l>戒具于诸<persName>佛</persName></l><l>亦说功德满</l><l>彼寿者及法</l> <lb ed="X" n="0572b20"/><lb ed="R038" n="0767b05"/><l>远離于取相</l><l>亦说知彼相</l><l>依八八義别</l> <lb ed="X" n="0572b21"/><lb ed="R038" n="0767b06"/><l>差别相续体</l><l>不断至命住</l><l>复趣于异道</l> <lb ed="X" n="0572b22"/><lb ed="R038" n="0767b07"/><l>是我相四种</l><l>一切空无物</l><l>实有不可说</l> <lb ed="X" n="0572b23"/><lb ed="R038" n="0767b08"/><l>依言词而说</l><l>是法相四种</l><l>彼人依信心</l> <lb ed="X" n="0572b24"/><lb ed="R038" n="0767b09"/><l>恭敬生实相</l><l>闻声不正取</l><l>正说如是取</l> <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0572c" n="0572c"/> <lb ed="X" n="0572c01"/><lb ed="R038" n="0767b10"/><l><persName>佛</persName>不见果知</l><l>愿智力现见</l><l>求供养恭敬</l> <lb ed="X" n="0572c02"/><lb ed="R038" n="0767b11"/><l>彼人不能说</l><l>彼不住随顺</l><l>于法中证智</l> <lb ed="X" n="0572c03"/><lb ed="R038" n="0767b12"/><l>如人捨船筏</l><l>法中義亦然</l></lg> <lb ed="X" n="0572c04"/><lb ed="R038" n="0767b13"/><p xml:id="pX24p0572c0401">〇天亲释曰。此下凡八偈。初偈为断彼疑故。<persName>佛</persName>答言 <lb ed="X" n="0572c05"/><lb ed="R038" n="0767b14"/>莫作是说等。故偈谓于恶世时菩萨具足三德故能 <lb ed="X" n="0572c06"/><lb ed="R038" n="0767b15"/>生信心名不空说。次偈明于过去<persName>佛</persName>所具持戒等德。 <lb ed="X" n="0572c07"/><lb ed="R038" n="0767b16"/>故功德亦满。又经言是诸众生无复我相等。故有彼 <lb ed="X" n="0572c08"/><lb ed="R038" n="0767b17"/>寿者及法等三偈。此明<persName>佛</persName>说般若不断由具慧故。谓 <lb ed="X" n="0572c09"/><lb ed="R038" n="0767b18"/>菩萨離寿者及法各四种相。对彼说此。依二四相说 <lb ed="X" n="0572c10"/><lb ed="R038" n="0768a01"/>八義别。寿等四相偈者。谓见五阴差别一一是我。即 <lb ed="X" n="0572c11"/><lb ed="R038" n="0768a02"/>我相。见身相续不断。名众生相。一期报命乃至命住。 <lb ed="X" n="0572c12"/><lb ed="R038" n="0768a03"/>名命相。命灭复生六道。名寿者相。及法四相偈者。谓 <lb ed="X" n="0572c13"/><lb ed="R038" n="0768a04"/>一法相。二非法相。三者相。四者非相。言有可取能取。 <lb ed="X" n="0572c14"/><lb ed="R038" n="0768a05"/>一切法无故。言无法相。以无物故彼法无我。空实有 <lb ed="X" n="0572c15"/><lb ed="R038" n="0768a06"/>故。故言亦非无法相。彼空无物而此不可说有无。故 <lb ed="X" n="0572c16"/><lb ed="R038" n="0768a07"/>言无相。依言词而说。故言亦非无相。何以故。以于无 <lb ed="X" n="0572c17"/><lb ed="R038" n="0768a08"/>言处依言相说。是为法相四种。離是八种相故。说有 <lb ed="X" n="0572c18"/><lb ed="R038" n="0768a09"/>智慧。如经云云。然言智慧即足。何故复说持戒功德。 <lb ed="X" n="0572c19"/><lb ed="R038" n="0768a10"/>为示生信差别相義故。故偈言彼人依信心等。谓彼 <lb ed="X" n="0572c20"/><lb ed="R038" n="0768a11"/>有持戒等德。乃至如经一念生净信者。则但闻说而 <lb ed="X" n="0572c21"/><lb ed="R038" n="0768a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0572c2101" n="0572c2101"/><anchor xml:id="beg0572c2101" n="0572c2101"/>已<anchor xml:id="end0572c2101"/>。不正取義。复有智者。不如声取義。唯随顺第一義 <lb ed="X" n="0572c22"/><lb ed="R038" n="0768a13"/>智。故言正说如是取能生实相。故经言不应取法者。 <lb ed="X" n="0572c23"/><lb ed="R038" n="0768a14"/>不如声取法也。非不取法者。随顺第一義智也。又经 <lb ed="X" n="0572c24"/><lb ed="R038" n="0768a15"/>言<persName>如来</persName>悉知悉见者。故偈言<persName>佛</persName>不见果知等。谓彼持 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0573a" n="0573a"/> <lb ed="X" n="0573a01"/><lb ed="R038" n="0768a16"/>戒等人。<persName>如来</persName>非见果比知。以愿智力现见。故言悉知。 <lb ed="X" n="0573a02"/><lb ed="R038" n="0768a17"/>然言知便足。何更言见。或谓<persName>如来</persName>以比智知。故复说 <lb ed="X" n="0573a03"/><lb ed="R038" n="0768a18"/>见。然言见便足。何更言知。或谓<persName>如来</persName>以肉眼等见。为 <lb ed="X" n="0573a04"/><lb ed="R038" n="0768b01"/>防是故。故如是说。言求供养恭敬者。谓若有人欲得 <lb ed="X" n="0573a05"/><lb ed="R038" n="0768b02"/>供养。自歎有持戒等德。<persName>佛</persName>于彼人则不能说。<persName>佛</persName>自知 <lb ed="X" n="0573a06"/><lb ed="R038" n="0768b03"/>见以无实故。又言生者能生因故。取者熏修自体果 <lb ed="X" n="0573a07"/><lb ed="R038" n="0768b04"/>故。若取法相则为著我等者。谓但有无明使。无现行 <lb ed="X" n="0573a08"/><lb ed="R038" n="0768b05"/>粗烦恼。示无我见。而有我取故。筏喩法门。言是法应 <lb ed="X" n="0573a09"/><lb ed="R038" n="0768b06"/>捨非捨法者故。偈言彼不住随等。示修多罗法中证 <lb ed="X" n="0573a10"/><lb ed="R038" n="0768b07"/>智不住。以得证智捨法故。如到彼岸捨筏也。若随顺 <lb ed="X" n="0573a11"/><lb ed="R038" n="0768b08"/>彼证智法。是法应取。如未到岸而取筏也。</p><p xml:id="pX24p0573a1117" cb:place="inline">〇唐译以 <lb ed="X" n="0573a12"/><lb ed="R038" n="0768b09"/>寿存作寿者想。命根既谢转求後有作更求趣想。又 <lb ed="X" n="0573a13"/><lb ed="R038" n="0768b10"/>曰。有随眠性。非有现行执。于一筏喩上而有取捨。故 <lb ed="X" n="0573a14"/><lb ed="R038" n="0768b11"/>云<persName>如来</persName>密意宣说筏喩法门。馀文大同。</p><p xml:id="pX24p0573a1416" cb:place="inline">〇功德施曰。 <lb ed="X" n="0573a15"/><lb ed="R038" n="0768b12"/>後五十岁者。人寿百龄分为二分。初分五十教力增 <lb ed="X" n="0573a16"/><lb ed="R038" n="0768b13"/>强。後渐衰减。名未来世。是为後五十岁。言持戒者。此 <lb ed="X" n="0573a17"/><lb ed="R038" n="0768b14"/>复有三。一能離戒。谓離十不善业故。二能作戒。作菩 <lb ed="X" n="0573a18"/><lb ed="R038" n="0768b15"/>提分业故。三能趣戒。趣第一義谛故。言功德者。谓无 <lb ed="X" n="0573a19"/><lb ed="R038" n="0768b16"/>贪等及悲智故。智慧者。了知生法二无我故。離八种 <lb ed="X" n="0573a20"/><lb ed="R038" n="0768b17"/>想者。谛观诸蕴无有主宰故无我。观诸蕴无常相续 <lb ed="X" n="0573a21"/><lb ed="R038" n="0768b18"/>流转故无众生想。观今刹那亦生亦老亦死故无命 <lb ed="X" n="0573a22"/><lb ed="R038" n="0769a01"/>想。虽诸蕴循环受诸异趣。于中无人。故无取者想。譬 <lb ed="X" n="0573a23"/><lb ed="R038" n="0769a02"/>如因质现象质不至象而有象现。由前蕴故。从蕴续 <lb ed="X" n="0573a24"/><lb ed="R038" n="0769a03"/>生。前不至後。无取者想亦复如是。離法想者。谓第一 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0573b" n="0573b"/> <lb ed="X" n="0573b01"/><lb ed="R038" n="0769a04"/>義法本不生故无法想。以不生故亦无有灭。故无非 <lb ed="X" n="0573b02"/><lb ed="R038" n="0769a05"/>法想。法非法分别離故。故无想。此言无想。但显想无。 <lb ed="X" n="0573b03"/><lb ed="R038" n="0769a06"/>非谓无法而名非想。虽第一義離一切想。而随世言 <lb ed="X" n="0573b04"/><lb ed="R038" n="0769a07"/>说故亦非无想。此谓了知二无我性。由戒善故。能起 <lb ed="X" n="0573b05"/><lb ed="R038" n="0769a08"/>深信。又言智慧生于实想。一切功德。此俱摄故。复以 <lb ed="X" n="0573b06"/><lb ed="R038" n="0769a09"/>何義言悉知见。令诸菩萨心勇猛故。为欲开显一切 <lb ed="X" n="0573b07"/><lb ed="R038" n="0769a10"/>智故。于诸境界朗然现觉。非如比智见烟知火。非如 <lb ed="X" n="0573b08"/><lb ed="R038" n="0769a11"/>肉眼见粗近物。若诸菩萨起我等想。因生我执。因于 <lb ed="X" n="0573b09"/><lb ed="R038" n="0769a12"/>我执有我我所。复生法非法想。非如土木故。经言不 <lb ed="X" n="0573b10"/><lb ed="R038" n="0769a13"/>应取法者。捨二边故。法有性相尙不应取。何况非法。 <lb ed="X" n="0573b11"/><lb ed="R038" n="0769a14"/>本无性相。复次无分别者。善法如法尙不可取。况不 <lb ed="X" n="0573b12"/><lb ed="R038" n="0769a15"/>善非法。若善法亦不取者。<persName>佛</persName>何故说集福资粮。故说 <lb ed="X" n="0573b13"/><lb ed="R038" n="0769a16"/>如筏喩者。如欲济川先须取筏。至彼岸<anchor xml:id="nkr_note_add_0573b1301" n="0573b1301"/><anchor xml:id="beg0573b1301" n="0573b1301"/>已<anchor xml:id="end0573b1301"/>捨而去之。 <lb ed="X" n="0573b14"/><lb ed="R038" n="0769a17"/>如象脇经说。若出生死证涅槃界。爱非爱果。法非法 <lb ed="X" n="0573b15"/><lb ed="R038" n="0769a18"/>因。一切悉捨<note place="inline">断疑二</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0573b16"/><lb ed="R038" n="0769b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0573b1601">〔会解〕曰。论言二种法身。一往虽异。言法则同。盖 <lb ed="X" n="0573b17"/><lb ed="R038" n="0769b02"/>所证得莫非实相为法身故。究而言之。離身无法。 <lb ed="X" n="0573b18"/><lb ed="R038" n="0769b03"/>離法无身。一法二義。是谓<persName>如来</persName>究竟身法。今此正 <lb ed="X" n="0573b19"/><lb ed="R038" n="0769b04"/>明言说法身。亦为下证得作本。故兼言之。经言实 <lb ed="X" n="0573b20"/><lb ed="R038" n="0769b05"/>信。或云实相实想。能所之异也。信实相者。本当于 <lb ed="X" n="0573b21"/><lb ed="R038" n="0769b06"/>智。兼言戒福者。论固言之。一为显示能信实相差 <lb ed="X" n="0573b22"/><lb ed="R038" n="0769b07"/>别義故。如天亲。二为此中摄一切功德故。如功德 <lb ed="X" n="0573b23"/><lb ed="R038" n="0769b08"/>施。抑徒有戒福。虽信而不解。但有智慧。虽解未必 <lb ed="X" n="0573b24"/><lb ed="R038" n="0769b09"/>信。唯三德备。而後信解。所谓缘能资了。了能发正 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0573c" n="0573c"/> <lb ed="X" n="0573c01"/><lb ed="R038" n="0769b10"/>是也。今秦本略智者。意以能信章句兼之。经言後 <lb ed="X" n="0573c02"/><lb ed="R038" n="0769b11"/>五百岁。或言後五十岁。虽通二解。依秦本为正。以 <lb ed="X" n="0573c03"/><lb ed="R038" n="0769b12"/>此为实者。信为真实之实。非谓实也。知见之言。论 <lb ed="X" n="0573c04"/><lb ed="R038" n="0769b13"/>释详矣。无复我相等。正言能信之本。本于无我。有 <lb ed="X" n="0573c05"/><lb ed="R038" n="0769b14"/>我则乖于般若。故不能信。所以为深。为净。为得福 <lb ed="X" n="0573c06"/><lb ed="R038" n="0769b15"/>无量者。由无我故也。然则<persName>如来</persName>所以知见者。非谓 <lb ed="X" n="0573c07"/><lb ed="R038" n="0769b16"/>知我。知其无我也。唯见亦然。不唯诸<persName>佛</persName>于是见众 <lb ed="X" n="0573c08"/><lb ed="R038" n="0769b17"/>生。亦将众生于是见诸<persName>佛</persName>。是知我相之极极于无 <lb ed="X" n="0573c09"/><lb ed="R038" n="0769b18"/>我。无我之极极于般若。于般若中知见信解。皆由 <lb ed="X" n="0573c10"/><lb ed="R038" n="0770a01"/>无我。可不究其所自乎。论于是明二种四相。我相 <lb ed="X" n="0573c11"/><lb ed="R038" n="0770a02"/>四者<note place="inline">或曰我想。有情想。寿者想。更求趣想。又曰我想。众生想。命想。寿者想。所出不同。名想或异。今依 <lb ed="X" n="0573c12"/><lb ed="R038" n="0770a03"/>秦本且以我人众生寿者为次为正。偈言寿者等从後擧尔</note>亦曰四见四执四 <lb ed="X" n="0573c13"/><lb ed="R038" n="0770a04"/>取等。具应有十六我人知见。<note place="inline">委如法界次第依大论注释云云</note>然 <lb ed="X" n="0573c14"/><lb ed="R038" n="0770a05"/>皆自阴入界实法起。要以我见为本。随所执计得 <lb ed="X" n="0573c15"/><lb ed="R038" n="0770a06"/>名不同。四与十六。名相开合。<note place="inline">云云</note>诸论各为義释。 <lb ed="X" n="0573c16"/><lb ed="R038" n="0770a07"/>非不详尽。今更约常情释之。然法本无我。认为主 <lb ed="X" n="0573c17"/><lb ed="R038" n="0770a08"/>宰者我也。谓我为人灵于土木而性不可变。是犹 <lb ed="X" n="0573c18"/><lb ed="R038" n="0770a09"/>有人者在人也。本四大五阴众法生。而取为<anchor xml:id="nkr_note_add_0573c1801" n="0573c1801"/><anchor xml:id="beg0573c1801" n="0573c1801"/>己<anchor xml:id="end0573c1801"/>有 <lb ed="X" n="0573c19"/><lb ed="R038" n="0770a10"/>者众生也。于无常法保以为常者寿者也。準例馀 <lb ed="X" n="0573c20"/><lb ed="R038" n="0770a11"/>释亦应可知。次法相四者。魏译有列有释。列从先 <lb ed="X" n="0573c21"/><lb ed="R038" n="0770a12"/>立後荡。则曰一法相等。释则从经。如曰无法相亦 <lb ed="X" n="0573c22"/><lb ed="R038" n="0770a13"/>非无法相等。凡两褈荡立以成四相。虽有前後。理 <lb ed="X" n="0573c23"/><lb ed="R038" n="0770a14"/>实无违。言有法无者。即相言性也。空实有者。谓空 <lb ed="X" n="0573c24"/><lb ed="R038" n="0770a15"/>本无物。即性言相。故空相则有也。又言彼空无物。 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0574a" n="0574a"/> <lb ed="X" n="0574a01"/><lb ed="R038" n="0770a16"/>而此不可说有无者。谓彼即相言空。故空自非空。 <lb ed="X" n="0574a02"/><lb ed="R038" n="0770a17"/>以无物故相即是空。则相亦非相。对彼说此。不得 <lb ed="X" n="0574a03"/><lb ed="R038" n="0770a18"/>以有无言之。是相与无相皆空。故言无相。由是言 <lb ed="X" n="0574a04"/><lb ed="R038" n="0770b01"/>之。初约空有二边相对。次约空有皆无相对。言说 <lb ed="X" n="0574a05"/><lb ed="R038" n="0770b02"/>相则義当中道。既四者俱離。是中亦不立。所谓中 <lb ed="X" n="0574a06"/><lb ed="R038" n="0770b03"/>道不须安是也。今秦本从略合而言之。但曰无法 <lb ed="X" n="0574a07"/><lb ed="R038" n="0770b04"/>相亦无非法相。正约空有双荡。的显中道。则般若 <lb ed="X" n="0574a08"/><lb ed="R038" n="0770b05"/>破相之旨显矣。虽各有理。什简而优。再言何以故 <lb ed="X" n="0574a09"/><lb ed="R038" n="0770b06"/>下。據无著以破邪取则顺释其文。天亲既彰俱離 <lb ed="X" n="0574a10"/><lb ed="R038" n="0770b07"/>则反显其说。今依秦本直释。正由上言无复我相。 <lb ed="X" n="0574a11"/><lb ed="R038" n="0770b08"/>而又曰无法相等。故复追释反显之意。谓若心取 <lb ed="X" n="0574a12"/><lb ed="R038" n="0770b09"/>相者。我相也。有我相则有我取。凡以是取法相及 <lb ed="X" n="0574a13"/><lb ed="R038" n="0770b10"/>非法相。均不免为著于我人。故凡三重遣著。幷不 <lb ed="X" n="0574a14"/><lb ed="R038" n="0770b11"/>出二空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0574a1401" n="0574a1401"/><anchor xml:id="beg0574a1401" n="0574a1401"/>已<anchor xml:id="end0574a1401"/>。谓初则以实从假。即人法空。次以法 <lb ed="X" n="0574a15"/><lb ed="R038" n="0770b12"/>非法俱相。即性相空。故双结显曰。是故不应取法 <lb ed="X" n="0574a16"/><lb ed="R038" n="0770b13"/>等。既皆不取。则遣无不尽。即中道毕竟空明矣。然 <lb ed="X" n="0574a17"/><lb ed="R038" n="0770b14"/>则犹存中道何邪。曰中体本離。故不当遣立。然亦 <lb ed="X" n="0574a18"/><lb ed="R038" n="0770b15"/>遣者遣其著情尔。无著明邪取有五者。约实想通 <lb ed="X" n="0574a19"/><lb ed="R038" n="0770b16"/>破故也。经则唯言法及非法想转。即内法凡夫二 <lb ed="X" n="0574a20"/><lb ed="R038" n="0770b17"/>乘上慢等菩萨有著法非法相见故。于是言之。若 <lb ed="X" n="0574a21"/><lb ed="R038" n="0770b18"/>馀我想等。则外道所著。及想无想转。非所破之要 <lb ed="X" n="0574a22"/><lb ed="R038" n="0771a01"/>文。置而不言。又曰。然于我想中。随眠不断者。此复 <lb ed="X" n="0574a23"/><lb ed="R038" n="0771a02"/>于我想而论粗细。谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0574a2301" n="0574a2301"/><anchor xml:id="beg0574a2301" n="0574a2301"/>已<anchor xml:id="end0574a2301"/>断现烦恼者。虽无粗想。而 <lb ed="X" n="0574a24"/><lb ed="R038" n="0771a03"/>随眠不断。故转为我取。取彼法非法想。是亦我想 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0574b" n="0574b"/> <lb ed="X" n="0574b01"/><lb ed="R038" n="0771a04"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0574b0101" n="0574b0101"/><anchor xml:id="beg0574b0101" n="0574b0101"/>已<anchor xml:id="end0574b0101"/>。<note place="inline">文言随眠。天亲对现行粗惑说。即无明也</note>所谓此我想转中馀義。 <lb ed="X" n="0574b02"/><lb ed="R038" n="0771a05"/>经犹未说是也。此通别进否。文颇难明。因得以申 <lb ed="X" n="0574b03"/><lb ed="R038" n="0771a06"/>之筏喩法门下引喩证也。法非法義。如诸论释。无 <lb ed="X" n="0574b04"/><lb ed="R038" n="0771a07"/>非是者。亦可谓非法者般若也。凡诸法相。尙应须 <lb ed="X" n="0574b05"/><lb ed="R038" n="0771a08"/>離。何况般若而不自離乎。此当克体释非法也<note place="inline">别译 <lb ed="X" n="0574b06"/><lb ed="R038" n="0771a09"/>楞伽有此一说幷见于此</note>。</p> <lb ed="X" n="0574b07"/><lb ed="R038" n="0771a10"/><p xml:id="pX24p0574b0701">【疑】此下为遮异疑。向说不可以相成就得见<persName>如来</persName>。 <lb ed="X" n="0574b08"/><lb ed="R038" n="0771a11"/>何故释迦得阿耨菩提说名为<persName>佛</persName>。复云何说法。为 <lb ed="X" n="0574b09"/><lb ed="R038" n="0771a12"/>断此疑如经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0574b10"/><lb ed="R038" n="0771a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0574b1001">【经】须菩提于意云何<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提 <lb ed="X" n="0574b11"/><lb ed="R038" n="0771a14"/>邪<note place="inline">止</note>即非<persName>佛</persName>法。</p> <lb ed="X" n="0574b12"/><lb ed="R038" n="0771a15"/><p xml:id="pX24p0574b1201">【论】无著曰。此下次明证得法身。复有二种。一智相。二 <lb ed="X" n="0574b13"/><lb ed="R038" n="0771a16"/>福相。智相至得法身者。经言<persName>如来</persName>得阿耨菩提等。依 <lb ed="X" n="0574b14"/><lb ed="R038" n="0771a17"/>義显示。为翻正觉菩提取故。及摄所说法皆不可得 <lb ed="X" n="0574b15"/><lb ed="R038" n="0771a18"/>故。言无有定法。即须菩提道<persName>佛</persName>意也。若言有法可说 <lb ed="X" n="0574b16"/><lb ed="R038" n="0771b01"/>名菩提者。是为说相。以世谛故。说有菩提及得者。为 <lb ed="X" n="0574b17"/><lb ed="R038" n="0771b02"/>欲愿摄持。以方便故。有如<persName>佛</persName>意。则二俱无。故曰如我 <lb ed="X" n="0574b18"/><lb ed="R038" n="0771b03"/>解<persName>佛</persName>所说等。又曰<persName>如来</persName>所说法皆不可说等者。取谓 <lb ed="X" n="0574b19"/><lb ed="R038" n="0771b04"/>正闻时。说谓演说时。由说故知说及所说皆不可取。 <lb ed="X" n="0574b20"/><lb ed="R038" n="0771b05"/>即安立第一義也。非法者。分别性故。非非法者。法无 <lb ed="X" n="0574b21"/><lb ed="R038" n="0771b06"/>我故。以无为故得名圣人者。若无分别義。名无为者。 <lb ed="X" n="0574b22"/><lb ed="R038" n="0771b07"/>是菩萨以有学得名。即相应摄散时显了故。若无起 <lb ed="X" n="0574b23"/><lb ed="R038" n="0771b08"/>无作<persName>如来</persName>转依名无为者。即<persName>如来</persName>以无学得名。唯第 <lb ed="X" n="0574b24"/><lb ed="R038" n="0771b09"/>一義无上觉故。次言福相至得法身者。经言若人满 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0574c" n="0574c"/> <lb ed="X" n="0574c01"/><lb ed="R038" n="0771b10"/>三千世界等。即彼言说法身出生<persName>如来</persName>福相法身。乃 <lb ed="X" n="0574c02"/><lb ed="R038" n="0771b11"/>至一四句偈。生福甚多。况复<persName>如来</persName>所有福相。为成此 <lb ed="X" n="0574c03"/><lb ed="R038" n="0771b12"/>義故言<persName>如来</persName>阿耨菩提从此出生。以普习十法行阿 <lb ed="X" n="0574c04"/><lb ed="R038" n="0771b13"/>含故。<note place="inline">十法行未捡</note>亦由世谛故。言<persName>佛</persName>出生及得菩提。此二 <lb ed="X" n="0574c05"/><lb ed="R038" n="0771b14"/>幷说名为<persName>佛</persName>法。又言<persName>佛</persName>法即非<persName>佛</persName>法。复次其所生福 <lb ed="X" n="0574c06"/><lb ed="R038" n="0771b15"/>勝彼福者。以依義则显示对治福不生故言其福即 <lb ed="X" n="0574c07"/><lb ed="R038" n="0771b16"/>说相言勝彼。即欲愿摄持。是福聚即非福聚及非<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0574c08"/><lb ed="R038" n="0771b17"/>法等。幷显安立第一義谛。以随顺无为得名故。相应 <lb ed="X" n="0574c09"/><lb ed="R038" n="0771b18"/>摄散不复显了<note place="inline">上卷止此</note>。</p><p xml:id="pX24p0574c0911" cb:place="inline">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0574c10"/><lb ed="R038" n="0772a01"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0574c1001"><l>应化非真<persName>佛</persName></l><l>亦非说法者</l><l>说法不二取</l> <lb ed="X" n="0574c11"/><lb ed="R038" n="0772a02"/><l>无说離言相</l><l>受持及说者</l><l>不空于福德</l> <lb ed="X" n="0574c12"/><lb ed="R038" n="0772a03"/><l>福不趣菩提</l><l>二能趣菩提</l><l>于实名了因</l> <lb ed="X" n="0574c13"/><lb ed="R038" n="0772a04"/><l>亦为馀生因</l><l>唯独诸<persName>佛</persName>法</l><l>福成第一体</l></lg> <lb ed="X" n="0574c14"/><lb ed="R038" n="0772a05"/><p xml:id="pX24p0574c1401">〇天亲释曰。谓<persName>佛</persName>有三种。一法<persName>佛</persName>。二报<persName>佛</persName>。三化<persName>佛</persName>。今 <lb ed="X" n="0574c15"/><lb ed="R038" n="0772a06"/>释迦则化<persName>佛</persName>。不证菩提。亦不说法。如经无有定法等 <lb ed="X" n="0574c16"/><lb ed="R038" n="0772a07"/>故。然一向不说邪。为遮此故。故言说法不二取。谓非 <lb ed="X" n="0574c17"/><lb ed="R038" n="0772a08"/>不说。但说者听者不取法非法故。以彼法非法非非 <lb ed="X" n="0574c18"/><lb ed="R038" n="0772a09"/>法依真如義说故。非法者。一切法无体相故。非非法 <lb ed="X" n="0574c19"/><lb ed="R038" n="0772a10"/>者。彼真如无我相实有故。何故言说不言证。谓有说 <lb ed="X" n="0574c20"/><lb ed="R038" n="0772a11"/>即成证義。若不证者。则不能说。如经一切圣人皆以 <lb ed="X" n="0574c21"/><lb ed="R038" n="0772a12"/>无为法得名。谓彼法是说因故。一切圣人依真如法 <lb ed="X" n="0574c22"/><lb ed="R038" n="0772a13"/>故能说彼无为法。复以何義言彼法不可说。况如是 <lb ed="X" n="0574c23"/><lb ed="R038" n="0772a14"/>取。以远離言说相。非可说事故。而言一切圣人者。以 <lb ed="X" n="0574c24"/><lb ed="R038" n="0772a15"/>依真如有分有具故。又经说七宝施福譬喩挍量者。 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0575a" n="0575a"/> <lb ed="X" n="0575a01"/><lb ed="R038" n="0772a16"/>显法虽不可说取而福德不空。故偈云云。言福不趣 <lb ed="X" n="0575a02"/><lb ed="R038" n="0772a17"/>菩提等者。谓受持演说二者能趣菩提。如经乃至受 <lb ed="X" n="0575a03"/><lb ed="R038" n="0772a18"/>持四句偈等。是福德聚文有二義。一积聚義。二进趣 <lb ed="X" n="0575a04"/><lb ed="R038" n="0772b01"/>義。<note place="inline">论作聚義有二种文。似未安。亦是文略。应云福聚文有二義。谓聚非聚。偈亦二義。谓趣。不趣。以偈配 <lb ed="X" n="0575a05"/><lb ed="R038" n="0772b02"/>经。聚即不趣。趣即非聚二義而<anchor xml:id="nkr_note_add_0575a0501" n="0575a0501"/><anchor xml:id="beg0575a0501" n="0575a0501"/>已<anchor xml:id="end0575a0501"/>。故云</note>如人担重不能进趣。如是彼福 <lb ed="X" n="0575a06"/><lb ed="R038" n="0772b03"/>德聚以积重故。于菩提不能进趣。说名为聚。非福聚 <lb ed="X" n="0575a07"/><lb ed="R038" n="0772b04"/>者。即二能趣故。于彼福德中勝。所以能趣者。如经一 <lb ed="X" n="0575a08"/><lb ed="R038" n="0772b05"/>切诸<persName>佛</persName>菩提皆从此经出生等。故偈言于实名了因。 <lb ed="X" n="0575a09"/><lb ed="R038" n="0772b06"/>谓菩提者名为法身。体实无为。此二于彼能为了因。 <lb ed="X" n="0575a10"/><lb ed="R038" n="0772b07"/>虽不作生死因。亦为馀报化二<persName>佛</persName>作菩提因故。是为 <lb ed="X" n="0575a11"/><lb ed="R038" n="0772b08"/>唯独诸<persName>佛</persName>法。此福能成彼第一不共体故。如是名福 <lb ed="X" n="0575a12"/><lb ed="R038" n="0772b09"/>德多。</p><p xml:id="pX24p0575a1203" cb:place="inline">〇唐译。又以进趣为肩義。谓在肩能持故。以此 <lb ed="X" n="0575a13"/><lb ed="R038" n="0772b10"/>名聚为肩。却以不能持者为非聚義云云。顚倒其说。 <lb ed="X" n="0575a14"/><lb ed="R038" n="0772b11"/>失理一也。馀文大同。</p><p xml:id="pX24p0575a1409" cb:place="inline">〇功德施曰。此明<persName>佛</persName>证真实无 <lb ed="X" n="0575a15"/><lb ed="R038" n="0772b12"/>法可取。言说法者。顺俗名言。非第一義。以法非法无 <lb ed="X" n="0575a16"/><lb ed="R038" n="0772b13"/>所取故。说名菩提。而言诸<persName>佛</persName>证菩提者。谓无得而得。 <lb ed="X" n="0575a17"/><lb ed="R038" n="0772b14"/>以菩提无生故。须菩提以密意答言无有少法可得。 <lb ed="X" n="0575a18"/><lb ed="R038" n="0772b15"/>非于无生而不现证。言不可取不可说者。无能取能 <lb ed="X" n="0575a19"/><lb ed="R038" n="0772b16"/>说故。无为者。无所得義。圣人者。见真实義。为它说者。 <lb ed="X" n="0575a20"/><lb ed="R038" n="0772b17"/>谓于二谛善能开演不顚倒故。其福勝彼者。以二门 <lb ed="X" n="0575a21"/><lb ed="R038" n="0772b18"/>故。谓理及教。教者经言施中最者所谓法施。馀财施 <lb ed="X" n="0575a22"/><lb ed="R038" n="0773a01"/>摄故。理者财施。住于生死。法施能成究竟功德故。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0575a23"/><lb ed="R038" n="0773a02"/>法即非<persName>佛</persName>法者。谓诸法体性空无所有。此若开显是 <lb ed="X" n="0575a24"/><lb ed="R038" n="0773a03"/><persName>佛</persName>法身见有性者。于法未悟。依此密意。说非<persName>佛</persName>法。若 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0575b" n="0575b"/> <lb ed="X" n="0575b01"/><lb ed="R038" n="0773a04"/>知法无性觉此名<persName>佛</persName>。若持此法了无性者。斯名法施 <lb ed="X" n="0575b02"/><lb ed="R038" n="0773a05"/><note place="inline">断疑三</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575b03"/><lb ed="R038" n="0773a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0575b0301">〔会解〕曰。观今此文。據论不出福智二严。以二严 <lb ed="X" n="0575b04"/><lb ed="R038" n="0773a07"/>故理性得显。则至得法身一也。<note place="inline">至犹极也。修德之极。必得法身</note>从 <lb ed="X" n="0575b05"/><lb ed="R038" n="0773a08"/>能显说故曰二种。经言无定法者。空生深领<persName>佛</persName>意。 <lb ed="X" n="0575b06"/><lb ed="R038" n="0773a09"/>谓所得所说无决定義。亦不可思议之谓。因自释 <lb ed="X" n="0575b07"/><lb ed="R038" n="0773a10"/>曰。皆不可取不可说非法非非法等。谓是法妙不 <lb ed="X" n="0575b08"/><lb ed="R038" n="0773a11"/>可以相得。故曰不可取。理不可以言示。故曰不可 <lb ed="X" n="0575b09"/><lb ed="R038" n="0773a12"/>说。方谓之法。体不可得。方谓非法。相实有故。依真 <lb ed="X" n="0575b10"/><lb ed="R038" n="0773a13"/>如第一義说。故曰非法非非法。又曰一切贤圣皆 <lb ed="X" n="0575b11"/><lb ed="R038" n="0773a14"/>以无为法而有差别。则又覆释。上所说法皆由依 <lb ed="X" n="0575b12"/><lb ed="R038" n="0773a15"/>无为法故。其说如是。是即真如异名。而有差别者。 <lb ed="X" n="0575b13"/><lb ed="R038" n="0773a16"/>非无为有差别。正言能依者差别尔。魏译曰。得名 <lb ed="X" n="0575b14"/><lb ed="R038" n="0773a17"/>贤圣者。谓一切贤圣。皆以无为法为本。而得有浅 <lb ed="X" n="0575b15"/><lb ed="R038" n="0773a18"/>深。故圣贤之名立。学无学所以异也。偈言应化非 <lb ed="X" n="0575b16"/><lb ed="R038" n="0773b01"/>真<persName>佛</persName>亦非说法者。谓释迦者应化也。不可以身相 <lb ed="X" n="0575b17"/><lb ed="R038" n="0773b02"/>见者真<persName>佛</persName>也。二者不可同日而语。此断疑意也。而 <lb ed="X" n="0575b18"/><lb ed="R038" n="0773b03"/>曰。化<persName>佛</persName>不证菩提。亦不说法者。一往以法报夺言 <lb ed="X" n="0575b19"/><lb ed="R038" n="0773b04"/>之。然非不说法得菩提也。但无有定法。故得而非 <lb ed="X" n="0575b20"/><lb ed="R038" n="0773b05"/>得。说而非说。肇师云。诸相焕目而非形。八音盈耳 <lb ed="X" n="0575b21"/><lb ed="R038" n="0773b06"/>而非声是也。抑以三身分别。则得菩提者报<persName>佛</persName>也。 <lb ed="X" n="0575b22"/><lb ed="R038" n="0773b07"/>说法者应身也。无说无得者法身也。若相即而说。 <lb ed="X" n="0575b23"/><lb ed="R038" n="0773b08"/>应即法报。故得而非得。法报即应。故无说而说。各 <lb ed="X" n="0575b24"/><lb ed="R038" n="0773b09"/>有其致。理不可偏。次言福相法身。于中先擧譬挍 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0575c" n="0575c"/> <lb ed="X" n="0575c01"/><lb ed="R038" n="0773b10"/>量。言甚多者。于事虽多。挍法则劣。故曰是福德即 <lb ed="X" n="0575c02"/><lb ed="R038" n="0773b11"/>非福德性。是故<persName>如来</persName>说福德多者。约事顺答且云 <lb ed="X" n="0575c03"/><lb ed="R038" n="0773b12"/>多尔。非福德性以言多。若望次文所挍之福。此但 <lb ed="X" n="0575c04"/><lb ed="R038" n="0773b13"/>福德。不趣菩提。所以秦本特加性字。意为生下次 <lb ed="X" n="0575c05"/><lb ed="R038" n="0773b14"/>文。显持经福勝。所谓二能趣菩提也。何以故下。复 <lb ed="X" n="0575c06"/><lb ed="R038" n="0773b15"/>征释所以勝彼之義。以其能生菩提及法身故。今 <lb ed="X" n="0575c07"/><lb ed="R038" n="0773b16"/>译从略。但言出。不言生。義兼之也。然所出生者<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0575c08"/><lb ed="R038" n="0773b17"/>法也。<persName>佛</persName>法非法。亡之恐其著也。于<persName>佛</persName>法起见尙应 <lb ed="X" n="0575c09"/><lb ed="R038" n="0773b18"/>须離。况馀法乎。此非之之言。诸论或以安立第一 <lb ed="X" n="0575c10"/><lb ed="R038" n="0774a01"/>義释。或约证悟释。或以无性等释。幷各有理。详之 <lb ed="X" n="0575c11"/><lb ed="R038" n="0774a02"/>可知。</p> <lb ed="X" n="0575c12"/><lb ed="R038" n="0774a03"/><p xml:id="pX24p0575c1201">【疑】天亲曰。向说圣人以无为法不可取说者。须陀 <lb ed="X" n="0575c13"/><lb ed="R038" n="0774a04"/>洹等亦取自果如证而说。云何言不可取说也。为 <lb ed="X" n="0575c14"/><lb ed="R038" n="0774a05"/>断此疑如经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0575c15"/><lb ed="R038" n="0774a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0575c1501">【经】须菩提于意云何须陀洹能作是念<note place="inline">止</note>是乐阿兰 <lb ed="X" n="0575c16"/><lb ed="R038" n="0774a07"/>那行。</p> <lb ed="X" n="0575c17"/><lb ed="R038" n="0774a08"/><p xml:id="pX24p0575c1701">【论】无著曰。此下第五为修道得勝中无慢。又八种住 <lb ed="X" n="0575c18"/><lb ed="R038" n="0774a09"/>中第四離障碍住。凡十二障。谓一慢。二无慢而少闻。 <lb ed="X" n="0575c19"/><lb ed="R038" n="0774a10"/>三虽多闻而小攀缘作念修道。乃至十一虽具资粮 <lb ed="X" n="0575c20"/><lb ed="R038" n="0774a11"/>而不自摄。十二虽自摄而无教授。第一为離慢故者。 <lb ed="X" n="0575c21"/><lb ed="R038" n="0774a12"/>经言须陀洹等。此以依義显示对治我得慢故。谓若 <lb ed="X" n="0575c22"/><lb ed="R038" n="0774a13"/>须陀洹等作念得果。即有我想。我想即慢。非谓无慢。 <lb ed="X" n="0575c23"/><lb ed="R038" n="0774a14"/>而有四果名相之异。此为说相。若显示无慢。即欲显 <lb ed="X" n="0575c24"/><lb ed="R038" n="0774a15"/>摄持。言实无有法等。是为安立第一義。以实无所行 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0576a" n="0576a"/> <lb ed="X" n="0576a01"/><lb ed="R038" n="0774a16"/>故。显无诤行。及離欲者。此以<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a0101" n="0576a0101"/><anchor xml:id="beg0576a0101" n="0576a0101"/>己<anchor xml:id="end0576a0101"/>证令彼信故。为显现 <lb ed="X" n="0576a02"/><lb ed="R038" n="0774a17"/>相应行也<note place="inline">文仍作安立第一義者误</note>。</p><p xml:id="pX24p0576a0215" cb:place="inline">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0576a03"/><lb ed="R038" n="0774a18"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0576a0301"><l>不可取及说</l><l>自果不取故</l><l>依彼善吉者</l> <lb ed="X" n="0576a04"/><lb ed="R038" n="0774b01"/><l>说離二种障</l></lg> <lb ed="X" n="0576a05"/><lb ed="R038" n="0774b02"/><p xml:id="pX24p0576a0501">〇天亲释曰。谓以断疑成彼不可说取故。圣人以无 <lb ed="X" n="0576a06"/><lb ed="R038" n="0774b03"/>为法得名故。不取六尘。名须陀洹。又名逆流。于六尘 <lb ed="X" n="0576a07"/><lb ed="R038" n="0774b04"/>不入故。乃至阿罗汉不取一法。是为不取自果。非不 <lb ed="X" n="0576a08"/><lb ed="R038" n="0774b05"/>取无为法。以为自证。若起如是心谓我能得果等。即 <lb ed="X" n="0576a09"/><lb ed="R038" n="0774b06"/>有使烦恼在。非现行烦恼。于彼证时<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a0901" n="0576a0901"/><anchor xml:id="beg0576a0901" n="0576a0901"/>已<anchor xml:id="end0576a0901"/>離我取故。何 <lb ed="X" n="0576a10"/><lb ed="R038" n="0774b07"/>故须菩提自歎身得受记证果说无诤行。为于彼中 <lb ed="X" n="0576a11"/><lb ed="R038" n="0774b08"/>明勝功德生深信故。而实无所行者。谓依善吉说離 <lb ed="X" n="0576a12"/><lb ed="R038" n="0774b09"/>二种障故。一者烦恼障。二者三昧障。離彼二障故无 <lb ed="X" n="0576a13"/><lb ed="R038" n="0774b10"/>所行。</p><p xml:id="pX24p0576a1303" cb:place="inline">〇唐译曰。无为之法体不可取。为此圣人于自 <lb ed="X" n="0576a14"/><lb ed="R038" n="0774b11"/>果不取不说。若作是念者。意说有随眠惑。非是现行 <lb ed="X" n="0576a15"/><lb ed="R038" n="0774b12"/>故。非彼证现观之时有我等执。馀文大同。</p><p xml:id="pX24p0576a1517" cb:place="inline">〇功德施 <lb ed="X" n="0576a16"/><lb ed="R038" n="0774b13"/>曰。若所证无性者。四圣果云何得成。不见世间无物 <lb ed="X" n="0576a17"/><lb ed="R038" n="0774b14"/>有果。为遣此疑。经曰须陀洹等四果名相<note place="inline">云云</note>。如是 <lb ed="X" n="0576a18"/><lb ed="R038" n="0774b15"/>四人皆不作念我能得果。以于证时无所得故。故曰 <lb ed="X" n="0576a19"/><lb ed="R038" n="0774b16"/>实无有法等。若作是念。有我等取。離身见者无彼取 <lb ed="X" n="0576a20"/><lb ed="R038" n="0774b17"/>故。故以无为说名圣人。无为相者。空性相義。须菩提 <lb ed="X" n="0576a21"/><lb ed="R038" n="0774b18"/>述<anchor xml:id="nkr_note_add_0576a2101" n="0576a2101"/><anchor xml:id="beg0576a2101" n="0576a2101"/>己<anchor xml:id="end0576a2101"/>所证无如是念。若行于无诤不悟即空。<persName>如来</persName>不 <lb ed="X" n="0576a22"/><lb ed="R038" n="0775a01"/>应赞言。第一诤者所谓烦恼。離彼烦恼。名无诤定<note place="inline">断疑 <lb ed="X" n="0576a23"/><lb ed="R038" n="0775a02"/>四</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576a24"/><lb ed="R038" n="0775a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0576a2401">〔会解〕曰。此章名为修道得勝中无慢者。夫修道 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0576b" n="0576b"/> <lb ed="X" n="0576b01"/><lb ed="R038" n="0775a04"/>必志于得果。得果则或勝心随之。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b0101" n="0576b0101"/><anchor xml:id="beg0576b0101" n="0576b0101"/>己<anchor xml:id="end0576b0101"/>之得轻彼 <lb ed="X" n="0576b02"/><lb ed="R038" n="0775a05"/>不得之谓慢。于是起慢。我见不忘。则见与果皆非 <lb ed="X" n="0576b03"/><lb ed="R038" n="0775a06"/>故必无慢然後为得。所以明離慢也。若约断疑云 <lb ed="X" n="0576b04"/><lb ed="R038" n="0775a07"/>者。既曰不也。则是不作是念以取自果。况当起慢。 <lb ed="X" n="0576b05"/><lb ed="R038" n="0775a08"/>故无违于不可取说也。经本示菩萨離慢。而以小 <lb ed="X" n="0576b06"/><lb ed="R038" n="0775a09"/>果言者。盖寄小明大。若彼当分未必能忘。今此言 <lb ed="X" n="0576b07"/><lb ed="R038" n="0775a10"/>者。亦般若意在淘汰融通小执。故假须菩提以发 <lb ed="X" n="0576b08"/><lb ed="R038" n="0775a11"/>之。使彼闻而无著。则一言而两得矣。须陀洹名为 <lb ed="X" n="0576b09"/><lb ed="R038" n="0775a12"/>入流。又曰而无所入者。释所以不取之義。谓证初 <lb ed="X" n="0576b10"/><lb ed="R038" n="0775a13"/>果预于圣流故。入者入无所入。又入。此者必不入 <lb ed="X" n="0576b11"/><lb ed="R038" n="0775a14"/>于彼。了知六尘皆不可得。故无可入。不同凡夫实 <lb ed="X" n="0576b12"/><lb ed="R038" n="0775a15"/>有涉入故。亦得谓之逆流也。斯陀含名一往来。以 <lb ed="X" n="0576b13"/><lb ed="R038" n="0775a16"/>其欲思九品。前六品尽。而馀三犹在。故须一来方 <lb ed="X" n="0576b14"/><lb ed="R038" n="0775a17"/>得三果。三果所以名不来也。此来不来等约事虽 <lb ed="X" n="0576b15"/><lb ed="R038" n="0775a18"/>尔。以彼所证空理了无来去。故皆以无言三果合 <lb ed="X" n="0576b16"/><lb ed="R038" n="0775b01"/>云而实无不来。今本略者不无其旨。盖无字<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b1601" n="0576b1601"/><anchor xml:id="beg0576b1601" n="0576b1601"/>已<anchor xml:id="end0576b1601"/>当 <lb ed="X" n="0576b17"/><lb ed="R038" n="0775b02"/>于理。若更云不来则似烦重。然但云来。映带前文。 <lb ed="X" n="0576b18"/><lb ed="R038" n="0775b03"/>则不来可知。略意在此。至阿罗汉此当无学。独言 <lb ed="X" n="0576b19"/><lb ed="R038" n="0775b04"/>道者。道则因義。为让究竟极果无学故也。是亦译 <lb ed="X" n="0576b20"/><lb ed="R038" n="0775b05"/>者之意。实无所有名阿罗汉。则无学之至者。若作 <lb ed="X" n="0576b21"/><lb ed="R038" n="0775b06"/>是念即著我人者。文应例言之。反以言著显其不 <lb ed="X" n="0576b22"/><lb ed="R038" n="0775b07"/>著。不著则无得矣。又曰我得无诤三昧者。须菩提 <lb ed="X" n="0576b23"/><lb ed="R038" n="0775b08"/>自述<persName>佛</persName>印也。意则以<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b2301" n="0576b2301"/><anchor xml:id="beg0576b2301" n="0576b2301"/>己<anchor xml:id="end0576b2301"/>证彼。亦显无得而得。虽然。 <lb ed="X" n="0576b24"/><lb ed="R038" n="0775b09"/>使空生以为<anchor xml:id="nkr_note_add_0576b2401" n="0576b2401"/><anchor xml:id="beg0576b2401" n="0576b2401"/>己<anchor xml:id="end0576b2401"/>能。则是起诤非无诤也。阿兰那行 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0576c" n="0576c"/> <lb ed="X" n="0576c01"/><lb ed="R038" n="0775b10"/>与前无诤。华梵<g ref="#CB28575">互</g>见尔。要皆以无得无行为本。使 <lb ed="X" n="0576c02"/><lb ed="R038" n="0775b11"/>後之人于一切法亦皆无行无得。则我即空生。空 <lb ed="X" n="0576c03"/><lb ed="R038" n="0775b12"/>生即我。夫岂有古今圣凡之间哉。</p> <lb ed="X" n="0576c04"/><lb ed="R038" n="0775b13"/><p xml:id="pX24p0576c0401">【疑】天亲曰。复有疑释迦昔于燃灯<persName>佛</persName>所受法得记。 <lb ed="X" n="0576c05"/><lb ed="R038" n="0775b14"/>云何而言彼法不可说不可取等。又功德施曰。若 <lb ed="X" n="0576c06"/><lb ed="R038" n="0775b15"/>预流等不得自果。云何<persName>世尊</persName>遇燃灯<persName>佛</persName>获无生忍。 <lb ed="X" n="0576c07"/><lb ed="R038" n="0775b16"/>为遣此疑如经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0576c08"/><lb ed="R038" n="0775b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0576c0801">【经】<persName>佛</persName>告须菩提于意云何<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName>所<note place="inline">止</note>实 <lb ed="X" n="0576c09"/><lb ed="R038" n="0775b18"/>无所得。</p> <lb ed="X" n="0576c10"/><lb ed="R038" n="0776a01"/><p xml:id="pX24p0576c1001">【论】无著曰。此下第六为不離<persName>佛</persName>出时亦为離少闻障 <lb ed="X" n="0576c11"/><lb ed="R038" n="0776a02"/>故。谓彼<persName>佛</persName>出世承事供养。则有法可取。離此分别故。 <lb ed="X" n="0576c12"/><lb ed="R038" n="0776a03"/>依義等释例前可知。</p><p xml:id="pX24p0576c1209" cb:place="inline">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0576c13"/><lb ed="R038" n="0776a04"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0576c1301"><l><persName>佛</persName>于燃灯语</l><l>不取理实智</l><l>以是真实義</l> <lb ed="X" n="0576c14"/><lb ed="R038" n="0776a05"/><l>成彼无取说</l></lg> <lb ed="X" n="0576c15"/><lb ed="R038" n="0776a06"/><p xml:id="pX24p0576c1501">〇天亲释曰。为断疑故。如经云云。谓<persName>如来</persName>于燃灯<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0576c16"/><lb ed="R038" n="0776a07"/>所。言语所说不取证法。显彼证智不可取说。</p><p xml:id="pX24p0576c1618" cb:place="inline">〇唐译 <lb ed="X" n="0576c17"/><lb ed="R038" n="0776a08"/>大同。</p><p xml:id="pX24p0576c1703" cb:place="inline">〇功德施曰。此文显示昔遇燃灯<persName>佛</persName>时以悟无 <lb ed="X" n="0576c18"/><lb ed="R038" n="0776a09"/>生生法可取。言获忍者。以俗谛故。如说得菩提者谓 <lb ed="X" n="0576c19"/><lb ed="R038" n="0776a10"/>无所得。复有经说。我坐道场无得而起。又曰。我所有 <lb ed="X" n="0576c20"/><lb ed="R038" n="0776a11"/>法皆不可得。或曰。言语不能取证法非智不取。此说 <lb ed="X" n="0576c21"/><lb ed="R038" n="0776a12"/>违经。经说第一義非智之所行。何况文字故。复次智 <lb ed="X" n="0576c22"/><lb ed="R038" n="0776a13"/>所知境名所诠境。是二差别智之所证。名初不行。何 <lb ed="X" n="0576c23"/><lb ed="R038" n="0776a14"/>義须说语不能取。复次馀经中说。于燃灯<persName>佛</persName>所得无 <lb ed="X" n="0576c24"/><lb ed="R038" n="0776a15"/>生智不取于法。如彼经言。菩萨有四。谓初发心见色 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0577a" n="0577a"/> <lb ed="X" n="0577a01"/><lb ed="R038" n="0776a16"/>相<persName>如来</persName>。修行菩萨见功德成就<persName>如来</persName>。不退菩萨见法 <lb ed="X" n="0577a02"/><lb ed="R038" n="0776a17"/>身<persName>如来</persName>。一生補处非前三见。彼菩萨以净慧眼而观 <lb ed="X" n="0577a03"/><lb ed="R038" n="0776a18"/>察故。不复是见。见非见是二边。远離二边。是即见<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0577a04"/><lb ed="R038" n="0776b01"/>亦见自身。见淸净故。一切法皆淸净。我如是见。燃灯 <lb ed="X" n="0577a05"/><lb ed="R038" n="0776b02"/><persName>如来</persName>得无生忍。证无得无所得理。乃至不住一切识 <lb ed="X" n="0577a06"/><lb ed="R038" n="0776b03"/>之境界。得六万三昧。燃灯<persName>如来</persName>即授我记。是授记声 <lb ed="X" n="0577a07"/><lb ed="R038" n="0776b04"/>不至于耳等。显是智证。而无所取是心法。而非语法。 <lb ed="X" n="0577a08"/><lb ed="R038" n="0776b05"/>当知此中说智之境界。云何馀师固谓遮语<note place="inline">断疑五</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577a09"/><lb ed="R038" n="0776b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0577a0901">〔会解〕曰。前既以果疑因。此复以因疑果。如功德 <lb ed="X" n="0577a10"/><lb ed="R038" n="0776b07"/>施言疑意是也。天亲所述则成以果疑法。经言于 <lb ed="X" n="0577a11"/><lb ed="R038" n="0776b08"/>法实无所得者示授记时所证境界。极言其理。未 <lb ed="X" n="0577a12"/><lb ed="R038" n="0776b09"/>必空生能到。由<persName>佛</persName>力故得以言之。既曰无得。则凡 <lb ed="X" n="0577a13"/><lb ed="R038" n="0776b10"/>可以言示者皆有得者也。若无所得则不容言。尙 <lb ed="X" n="0577a14"/><lb ed="R038" n="0776b11"/>何措心拟议于其间哉。所以维摩唯一默然示不 <lb ed="X" n="0577a15"/><lb ed="R038" n="0776b12"/>二法门者以此。论擧或者之言曰。言语不能取。证 <lb ed="X" n="0577a16"/><lb ed="R038" n="0776b13"/>法非智不取。谓此说违经。又曰智所证言所诠此 <lb ed="X" n="0577a17"/><lb ed="R038" n="0776b14"/>二差别者。是则言智证可也。言取则不可。抑不知 <lb ed="X" n="0577a18"/><lb ed="R038" n="0776b15"/>智有分别之智。有无相之智。而言亦有可有否。如 <lb ed="X" n="0577a19"/><lb ed="R038" n="0776b16"/>以離性得義之言。虽以语言示证可也。故知法无 <lb ed="X" n="0577a20"/><lb ed="R038" n="0776b17"/>定论。唯義所适。又如彼经明。见<persName>佛</persName>有四。後一则见 <lb ed="X" n="0577a21"/><lb ed="R038" n="0776b18"/><persName>佛</persName>之极。过此无见可论。可谓妙尽其理也。云何馀 <lb ed="X" n="0577a22"/><lb ed="R038" n="0777a01"/>师固谓遮语者。斥彼以凡所非。皆为遣著之语。曾 <lb ed="X" n="0577a23"/><lb ed="R038" n="0777a02"/>不知是言智之境界。无著以此为不離<persName>佛</persName>出时及 <lb ed="X" n="0577a24"/><lb ed="R038" n="0777a03"/>離少闻障者。由値<persName>佛</persName>故获无所得智。是即多闻。離 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0577b" n="0577b"/> <lb ed="X" n="0577b01"/><lb ed="R038" n="0777a04"/>少闻障。所谓若知<persName>如来</persName>常不说法是名多闻。反显 <lb ed="X" n="0577b02"/><lb ed="R038" n="0777a05"/>有所得者为少闻矣。</p> <lb ed="X" n="0577b03"/><lb ed="R038" n="0777a06"/><p xml:id="pX24p0577b0301">【疑】天亲曰。若圣人以无为法得名是法不可取者。 <lb ed="X" n="0577b04"/><lb ed="R038" n="0777a07"/>云何菩萨取莊严<persName>佛</persName>土及受乐报。<persName>佛</persName>取自法王身。 <lb ed="X" n="0577b05"/><lb ed="R038" n="0777a08"/>复云何馀世间取彼是法王之身。为断此疑如经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577b06"/><lb ed="R038" n="0777a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0577b0601">【经】须菩提于意云何菩萨莊严<persName>佛</persName>土不<note place="inline">止</note>应无所住 <lb ed="X" n="0577b07"/><lb ed="R038" n="0777a10"/>而生其心。</p> <lb ed="X" n="0577b08"/><lb ed="R038" n="0777a11"/><p xml:id="pX24p0577b0801">【论】无著曰。此下第七为愿净<persName>佛</persName>土亦離虽得多闻而 <lb ed="X" n="0577b09"/><lb ed="R038" n="0777a12"/>小攀缘作念修道障。故经云云。谓若念严净<persName>佛</persName>土者。 <lb ed="X" n="0577b10"/><lb ed="R038" n="0777a13"/>则于色等事分别味著。为離此故。言应生如是淸净 <lb ed="X" n="0577b11"/><lb ed="R038" n="0777a14"/>心等。</p><p xml:id="pX24p0577b1103" cb:place="inline">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0577b12"/><lb ed="R038" n="0777a15"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0577b1201"><l>智习唯识通</l><l>如是取净土</l><l>非形第一体</l> <lb ed="X" n="0577b13"/><lb ed="R038" n="0777a16"/><l>非莊严莊严</l></lg> <lb ed="X" n="0577b14"/><lb ed="R038" n="0777a17"/><p xml:id="pX24p0577b1401">〇天亲释曰。诸<persName>佛</persName>本无莊严国土事。唯真实智慧习 <lb ed="X" n="0577b15"/><lb ed="R038" n="0777a18"/>识通达。非彼土有可取相。若人取彼国土言我成就 <lb ed="X" n="0577b16"/><lb ed="R038" n="0777b01"/>者。是菩萨不实说。如经云云。故偈言非形第一体等。 <lb ed="X" n="0577b17"/><lb ed="R038" n="0777b02"/>言莊严有二种。一者形相。二者第一義相。今从次義 <lb ed="X" n="0577b18"/><lb ed="R038" n="0777b03"/>故说非莊严莊严。又非莊严者。无有形相。以诸功德 <lb ed="X" n="0577b19"/><lb ed="R038" n="0777b04"/>非严而严。即第一義莊严。若分别<persName>佛</persName>土是有为形相 <lb ed="X" n="0577b20"/><lb ed="R038" n="0777b05"/>者。则是住于色等境界。为遮此故。应如是生淸净心 <lb ed="X" n="0577b21"/><lb ed="R038" n="0777b06"/>等。</p><p xml:id="pX24p0577b2102" cb:place="inline">〇唐译曰。从诸<persName>佛</persName>净智所流唯识所现。此则不能 <lb ed="X" n="0577b22"/><lb ed="R038" n="0777b07"/>有所执取。</p><p xml:id="pX24p0577b2205" cb:place="inline">〇功德施曰。众妙珍琦悦可于心。名为莊 <lb ed="X" n="0577b23"/><lb ed="R038" n="0777b08"/>严。则有色等体相。第一義中斯不可得。说非莊严。而 <lb ed="X" n="0577b24"/><lb ed="R038" n="0777b09"/>依俗谛以智成就。是名莊严。言不应生有住心者。凡 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0577c" n="0577c"/> <lb ed="X" n="0577c01"/><lb ed="R038" n="0777b10"/>作我成就有住之心不应生故。不应住色生心者。于 <lb ed="X" n="0577c02"/><lb ed="R038" n="0777b11"/>色等果不应求故。应无所住而生其心者。应生以智 <lb ed="X" n="0577c03"/><lb ed="R038" n="0777b12"/>成就不住之心也<note place="inline">断疑六</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0577c04"/><lb ed="R038" n="0777b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0577c0401">〔会解〕曰。菩萨取果人之土。诸<persName>佛</persName>感因行之修。与 <lb ed="X" n="0577c05"/><lb ed="R038" n="0777b14"/>物结缘。严净<persName>佛</persName>国。斯<persName>佛</persName>菩萨常理也。维摩明<persName>佛</persName>国 <lb ed="X" n="0577c06"/><lb ed="R038" n="0777b15"/>因果非不详著。而此特亡之何也。曰亡之立之。各 <lb ed="X" n="0577c07"/><lb ed="R038" n="0777b16"/>有其理。彼为明<persName>佛</persName>国因果。显不思议之宗。故须立 <lb ed="X" n="0577c08"/><lb ed="R038" n="0777b17"/>法以成其行。此因言不可说取。示无定法之義。故 <lb ed="X" n="0577c09"/><lb ed="R038" n="0777b18"/>须遣著以彰其智。然亡之不无其照。立之不无其 <lb ed="X" n="0577c10"/><lb ed="R038" n="0778a01"/>遣。故一亡一照为言不同。一遣一立其致一也。使 <lb ed="X" n="0577c11"/><lb ed="R038" n="0778a02"/>不相成济。亦不足为今取土极致也。夫台宗一家。 <lb ed="X" n="0577c12"/><lb ed="R038" n="0778a03"/>明土有四。曰同居。曰方便。曰实报。曰寂光<note place="inline">云云</note>。今 <lb ed="X" n="0577c13"/><lb ed="R038" n="0778a04"/>此言者。文因承上果证而来。又疑菩萨所取之土。 <lb ed="X" n="0577c14"/><lb ed="R038" n="0778a05"/>极唯从理。正当寂光。故曰无形第一体非莊严莊 <lb ed="X" n="0577c15"/><lb ed="R038" n="0778a06"/>严。教门则曰寂光理土。端醜斯亡。无能莊严。无所 <lb ed="X" n="0577c16"/><lb ed="R038" n="0778a07"/>莊严。即其義也。然以非严而严。亦得谓之究竟报 <lb ed="X" n="0577c17"/><lb ed="R038" n="0778a08"/>土。以土例身。则受乐报<persName>佛</persName>。義适相当。而言智习唯 <lb ed="X" n="0577c18"/><lb ed="R038" n="0778a09"/>识通者。智谓真智无著。习则熏本修习。识则唯心 <lb ed="X" n="0577c19"/><lb ed="R038" n="0778a10"/>无外。具足三者乃能通达究竟理土。故曰如是取 <lb ed="X" n="0577c20"/><lb ed="R038" n="0778a11"/>净土等。净名记释谓。四智和合为集。识转为智名 <lb ed="X" n="0577c21"/><lb ed="R038" n="0778a12"/>通。是应以习为集。亦一说也。于是结显无住。则曰 <lb ed="X" n="0577c22"/><lb ed="R038" n="0778a13"/>应如是生淸净心。谓虽生心严土而不住于相。亦 <lb ed="X" n="0577c23"/><lb ed="R038" n="0778a14"/>不取而取。不住六尘而生其心。文与前同。而意则 <lb ed="X" n="0577c24"/><lb ed="R038" n="0778a15"/>异。<note place="inline">云云</note>夫唯如是。复何攀缘作意之有。而特以小 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0578a" n="0578a"/> <lb ed="X" n="0578a01"/><lb ed="R038" n="0778a16"/>言者。谓小有是念则乖理体。亦异乎六尘攀缘故 <lb ed="X" n="0578a02"/><lb ed="R038" n="0778a17"/>也。正恐初心浅行有是障故。防離云尔。抑两论意 <lb ed="X" n="0578a03"/><lb ed="R038" n="0778a18"/>别。固不可同日语也。</p> <lb ed="X" n="0578a04"/><lb ed="R038" n="0778b01"/><p xml:id="pX24p0578a0401">【疑】如前云何受乐报<persName>佛</persName>云云。如经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578a05"/><lb ed="R038" n="0778b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0578a0501">【经】须菩提譬如有人身如<name role="" type="person">须弥山</name>王<note place="inline">止</note>是名大身。</p> <lb ed="X" n="0578a06"/><lb ed="R038" n="0778b03"/><p xml:id="pX24p0578a0601">【论】无著曰。此下第八为成熟众生。亦離捨众生障故。 <lb ed="X" n="0578a07"/><lb ed="R038" n="0778b04"/>如彼阿修罗王等大身。量如须弥。尙不应见其自体。 <lb ed="X" n="0578a08"/><lb ed="R038" n="0778b05"/>何况馀者。<persName>如来</persName>说为非身者。显示法无我故。无生无 <lb ed="X" n="0578a09"/><lb ed="R038" n="0778b06"/>作以为自性。与相差别故。</p><p xml:id="pX24p0578a0911" cb:place="inline">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0578a10"/><lb ed="R038" n="0778b07"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0578a1001"><l>如山王无取</l><l>受报亦复然</l><l>远離于诸漏</l> <lb ed="X" n="0578a11"/><lb ed="R038" n="0778b08"/><l>及有为法故</l></lg> <lb ed="X" n="0578a12"/><lb ed="R038" n="0778b09"/><p xml:id="pX24p0578a1201">〇天亲释曰。为断疑故。说彼受乐报<persName>佛</persName>。体同<name role="" type="person">须弥山</name> <lb ed="X" n="0578a13"/><lb ed="R038" n="0778b10"/>王。镜像之義。故言如山王。无取等谓势力高远。故名 <lb ed="X" n="0578a14"/><lb ed="R038" n="0778b11"/>为山王。以无分别故而不自取。受乐报<persName>佛</persName>得无上法 <lb ed="X" n="0578a15"/><lb ed="R038" n="0778b12"/>王体。以分别亡故。不取自相。亦复如是。故说非身名 <lb ed="X" n="0578a16"/><lb ed="R038" n="0778b13"/>为大身。以远離诸漏则无有物。唯有淸净妙身。而不 <lb ed="X" n="0578a17"/><lb ed="R038" n="0778b14"/>依它缘住。故曰远離于有漏等<note place="inline">上卷止此</note>。</p><p xml:id="pX24p0578a1717" cb:place="inline">〇唐译云云。</p><p xml:id="pX24p0578a1722" cb:place="inline">〇 <lb ed="X" n="0578a18"/><lb ed="R038" n="0778b15"/>功德施曰。此喩显示自在之身如<name role="" type="person">须弥山</name>。由共业力。 <lb ed="X" n="0578a19"/><lb ed="R038" n="0778b16"/>虽无分别。而生大体。<persName>如来</persName>亦尔。于无量劫修诸福行。 <lb ed="X" n="0578a20"/><lb ed="R038" n="0778b17"/>虽获大身不由分别。以第一義中山及色身无体性 <lb ed="X" n="0578a21"/><lb ed="R038" n="0778b18"/>故。是形相者皆有为故。如<persName>佛</persName>说非身是名大身。非谓 <lb ed="X" n="0578a22"/><lb ed="R038" n="0779a01"/>有身名大身也<note place="inline">断疑七</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578a23"/><lb ed="R038" n="0779a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0578a2301">〔会解〕曰。此章以诸论对释。文相绝异。今谓各有 <lb ed="X" n="0578a24"/><lb ed="R038" n="0779a03"/>其理。无著约当文释義。故以成熟众生言之。亦是 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0578b" n="0578b"/> <lb ed="X" n="0578b01"/><lb ed="R038" n="0779a04"/>捨離众生障。盖左右之异。经言大身。即欲界众生 <lb ed="X" n="0578b02"/><lb ed="R038" n="0779a05"/>中擧其大者。有如阿修罗等。意则菩萨虽为成熟 <lb ed="X" n="0578b03"/><lb ed="R038" n="0779a06"/>众生。而不见众生相。亦如现彼大身。尙不见其身。 <lb ed="X" n="0578b04"/><lb ed="R038" n="0779a07"/>况其馀者。又曰<persName>佛</persName>说非身是名大身。此应知有事 <lb ed="X" n="0578b05"/><lb ed="R038" n="0779a08"/>理。以事还是言彼大身。出于变化。不有自体。故能 <lb ed="X" n="0578b06"/><lb ed="R038" n="0779a09"/>如是之大。若实有是体。使复有大者形之。则体亦 <lb ed="X" n="0578b07"/><lb ed="R038" n="0779a10"/>小矣。以理则显示成熟众生。令其证法无我。以彼 <lb ed="X" n="0578b08"/><lb ed="R038" n="0779a11"/>体非体。了无生无作。说非身之身。故曰显示自性 <lb ed="X" n="0578b09"/><lb ed="R038" n="0779a12"/>与相差别。言自性则非身之身。与上大身相异也。 <lb ed="X" n="0578b10"/><lb ed="R038" n="0779a13"/>天亲取承上断疑。故不取自法王体。有如山王无 <lb ed="X" n="0578b11"/><lb ed="R038" n="0779a14"/>分别義。谓虽有大身而非大身。释上无为不可取 <lb ed="X" n="0578b12"/><lb ed="R038" n="0779a15"/>之疑。而言非身者。谓以所非言之。则非有为有漏 <lb ed="X" n="0578b13"/><lb ed="R038" n="0779a16"/>身。所谓远離有漏等是也。以克体亡相言之。则相 <lb ed="X" n="0578b14"/><lb ed="R038" n="0779a17"/>而非相。即非相名大身。所谓以第一義故山及色 <lb ed="X" n="0578b15"/><lb ed="R038" n="0779a18"/>身俱无体相是也。然以三身分别。既曰受乐报<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0578b16"/><lb ed="R038" n="0779b01"/>即报身也。故教门以证非身为勝。的據是文。诚得 <lb ed="X" n="0578b17"/><lb ed="R038" n="0779b02"/>其当也。或者又以涅槃百非之身证非身为劣者。 <lb ed="X" n="0578b18"/><lb ed="R038" n="0779b03"/>曾不知彼约所非之身。还是以身为劣。以能非者 <lb ed="X" n="0578b19"/><lb ed="R038" n="0779b04"/>为勝。其義宛顺也。此殆自昔莫决之论。苟得今能 <lb ed="X" n="0578b20"/><lb ed="R038" n="0779b05"/>所義。其旨判然矣。</p><p xml:id="pX24p0578b2008" cb:place="inline">〇从第三至此。往复折征。凡五 <lb ed="X" n="0578b21"/><lb ed="R038" n="0779b06"/>释疑。幷显不可取说无有定法之義。其理既穷。无 <lb ed="X" n="0578b22"/><lb ed="R038" n="0779b07"/>可疑者。则复擧沙数恒河世界七宝施福以为挍 <lb ed="X" n="0578b23"/><lb ed="R038" n="0779b08"/>量。显其福勝。此下文凡四段。如经云云。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578b24"/><lb ed="R038" n="0779b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0578b2401">【经】须菩提如恒河中所有沙数<note place="inline">止</note><persName>如来</persName>无所说。</p> <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0578c" n="0578c"/> <lb ed="X" n="0578c01"/><lb ed="R038" n="0779b10"/><p xml:id="pX24p0578c0101">【论】无著曰。此下第九为远離随顺外论散乱。依離障 <lb ed="X" n="0578c02"/><lb ed="R038" n="0779b11"/>中其名大同。故经说四种因缘显此法勝。谓一摄福 <lb ed="X" n="0578c03"/><lb ed="R038" n="0779b12"/>德。二天等供养。三难作。四起<persName>如来</persName>等念。对经<note place="inline">云云</note>。于 <lb ed="X" n="0578c04"/><lb ed="R038" n="0779b13"/>中言说者。为它直说。或教授它。显示此法勝异对治 <lb ed="X" n="0578c05"/><lb ed="R038" n="0779b14"/>乐彼外论散乱等过。或于中起如言执。对治彼未来 <lb ed="X" n="0578c06"/><lb ed="R038" n="0779b15"/>罪。故说般若即非般若。亦显无有馀法<persName>如来</persName>说者。故 <lb ed="X" n="0578c07"/><lb ed="R038" n="0779b16"/>言<persName>如来</persName>有所说法不。此则显示自相及平等相第一 <lb ed="X" n="0578c08"/><lb ed="R038" n="0779b17"/>義法门也。</p><p xml:id="pX24p0578c0805" cb:place="inline">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0578c09"/><lb ed="R038" n="0779b18"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0578c0901"><l>说多義差别</l><l>亦成勝挍量</l><l>後福过于前</l> <lb ed="X" n="0578c10"/><lb ed="R038" n="0780a01"/><l>故褈说勝喩</l></lg> <lb ed="X" n="0578c11"/><lb ed="R038" n="0780a02"/><p xml:id="pX24p0578c1101">〇天亲释曰。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0578c1101" n="0578c1101"/><anchor xml:id="beg0578c1101" n="0578c1101"/>已<anchor xml:id="end0578c1101"/>说多福德譬。此复说无量世界譬 <lb ed="X" n="0578c12"/><lb ed="R038" n="0780a03"/>者。为渐化众生令生信心上妙義故。又前未显以何 <lb ed="X" n="0578c13"/><lb ed="R038" n="0780a04"/>功德能得菩提。故以此譬成彼功德<note place="inline">馀文入後段释</note>。</p><p xml:id="pX24p0578c1321" cb:place="inline">〇唐译 <lb ed="X" n="0578c14"/><lb ed="R038" n="0780a05"/>大同<note place="inline">上卷止此</note>。</p><p xml:id="pX24p0578c1407" cb:place="inline">〇功德施论文。目此下作十三种因示之 <lb ed="X" n="0578c15"/><lb ed="R038" n="0780a06"/>门合不同。幷出四段後<note place="inline">云云</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0578c16"/><lb ed="R038" n="0780a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0578c1601">〔会解〕曰。文本重擧廣譬。挍量持经之福。而论言 <lb ed="X" n="0578c17"/><lb ed="R038" n="0780a08"/>远離外论散乱者。亦由上明。成熟众生。则必菩萨 <lb ed="X" n="0578c18"/><lb ed="R038" n="0780a09"/>出以为物。而尙居信行。或不免随外论散乱。如前 <lb ed="X" n="0578c19"/><lb ed="R038" n="0780a10"/>邪取之论。及定心时驰散外境。故须内不失照。无 <lb ed="X" n="0578c20"/><lb ed="R038" n="0780a11"/>散乱之非。外顺物機。无邪取之僻。使内外不失其 <lb ed="X" n="0578c21"/><lb ed="R038" n="0780a12"/>宜。如是受持四句偈等。无它人说。则其福勝前施 <lb ed="X" n="0578c22"/><lb ed="R038" n="0780a13"/>福。果不虚矣。故经先明所挍之本。次说持经福勝。 <lb ed="X" n="0578c23"/><lb ed="R038" n="0780a14"/>随说经处为人天等供养。如<persName>佛</persName>塔无异。况尽能受 <lb ed="X" n="0578c24"/><lb ed="R038" n="0780a15"/>持成就最上稀有之法。则作所难作。是应作念。随 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0579a" n="0579a"/> <lb ed="X" n="0579a01"/><lb ed="R038" n="0780a16"/>经典所在处。若<persName>如来</persName>无二。以法即是<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>即是众。 <lb ed="X" n="0579a02"/><lb ed="R038" n="0780a17"/>亦是尊重弟子。如须菩提等所在。一体三宝。文见 <lb ed="X" n="0579a03"/><lb ed="R038" n="0780a18"/>于此。法花云。若人信汝所说。则为见我。亦见于汝 <lb ed="X" n="0579a04"/><lb ed="R038" n="0780b01"/>及比丘僧。即其義焉。又曰。如言执義。为对治彼未 <lb ed="X" n="0579a05"/><lb ed="R038" n="0780b02"/>来罪者。然般若虽勝。执之则乖。因执成妄。起未来 <lb ed="X" n="0579a06"/><lb ed="R038" n="0780b03"/>罪。故须菩提于是问名。<persName>如来</persName>于是劝持。而复遣之。 <lb ed="X" n="0579a07"/><lb ed="R038" n="0780b04"/>故曰<persName>佛</persName>说般若等。夫非之云者。所以对治如言之 <lb ed="X" n="0579a08"/><lb ed="R038" n="0780b05"/>执。然则般若信非般若。而亦有馀法可说乎。则曰 <lb ed="X" n="0579a09"/><lb ed="R038" n="0780b06"/><persName>如来</persName>无所说。苟无所说。则馀法亦般若。是为显示 <lb ed="X" n="0579a10"/><lb ed="R038" n="0780b07"/>般若自相。及一切法皆般若。则平等相也。如是法 <lb ed="X" n="0579a11"/><lb ed="R038" n="0780b08"/>门即第一義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579a12"/><lb ed="R038" n="0780b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0579a1201">【经】须菩提于意云何三千大千世界<note place="inline">止</note>是名世界。</p> <lb ed="X" n="0579a13"/><lb ed="R038" n="0780b10"/><p xml:id="pX24p0579a1301">【论】无著曰。此下第十明色及众生身抟取中观破相 <lb ed="X" n="0579a14"/><lb ed="R038" n="0780b11"/>应行。亦为離影像相自在中无巧便故。经言三千世 <lb ed="X" n="0579a15"/><lb ed="R038" n="0780b12"/>界。彼不限量攀缘作意。言菩萨恒于世界攀缘作意 <lb ed="X" n="0579a16"/><lb ed="R038" n="0780b13"/>修习。于中为破色身影像相故。显示二种方便。一者 <lb ed="X" n="0579a17"/><lb ed="R038" n="0780b14"/>细作方便。如世界所有微尘等。二不念方便。如经诸 <lb ed="X" n="0579a18"/><lb ed="R038" n="0780b15"/>微尘<persName>如来</persName>说非微尘等。又经言世界非世界者。显众 <lb ed="X" n="0579a19"/><lb ed="R038" n="0780b16"/>生世界也。但以名身名为众生。不念名身方便。是即 <lb ed="X" n="0579a20"/><lb ed="R038" n="0780b17"/>显示。故不复说彼细作方便也。</p> <lb ed="X" n="0579a21"/><lb ed="R038" n="0780b18"/><p xml:id="pX24p0579a2101">【经】<persName>佛</persName>言须菩提于意云何可以三十二相见<persName>如来</persName>不 <lb ed="X" n="0579a22"/><lb ed="R038" n="0781a01"/><note place="inline">止</note>是名三十二相。</p> <lb ed="X" n="0579a23"/><lb ed="R038" n="0781a02"/><p xml:id="pX24p0579a2301">【论】无著曰。此下第十一明供养给侍<persName>如来</persName>。亦为離不 <lb ed="X" n="0579a24"/><lb ed="R038" n="0781a03"/>具福德资粮障故。如经云云。为成福资粮故。亲近供 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0579b" n="0579b"/> <lb ed="X" n="0579b01"/><lb ed="R038" n="0781a04"/>养。不应以相见<persName>如来</persName>。应见第一義法身也。</p><p xml:id="pX24p0579b0117" cb:place="inline">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0579b02"/><lb ed="R038" n="0781a05"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0579b0201"><l>尊重于二处</l><l>因习证大体</l><l>彼因习烦恼</l> <lb ed="X" n="0579b03"/><lb ed="R038" n="0781a06"/><l>此降伏染福</l></lg> <lb ed="X" n="0579b04"/><lb ed="R038" n="0781a07"/><p xml:id="pX24p0579b0401">〇天亲释曰。云何成彼福勝。谓二处者。一所说处。二 <lb ed="X" n="0579b05"/><lb ed="R038" n="0781a08"/>能说人。于此二处生尊重故。非前七宝等施福。以此 <lb ed="X" n="0579b06"/><lb ed="R038" n="0781a09"/>法门能与诸<persName>佛</persName>证法作勝因故。如经言<persName>如来</persName>无所说 <lb ed="X" n="0579b07"/><lb ed="R038" n="0781a10"/>法等。谓是证法。非独<persName>如来</persName>无所说。馀<persName>佛</persName>亦如是说故。 <lb ed="X" n="0579b08"/><lb ed="R038" n="0781a11"/>彼珍宝佈施是烦恼因。成就彼染事故。此因示现远 <lb ed="X" n="0579b09"/><lb ed="R038" n="0781a12"/>離烦恼。故说地尘喩。以体是无记。非贪等烦恼。则此 <lb ed="X" n="0579b10"/><lb ed="R038" n="0781a13"/>福为近能降伏。<note place="inline">勝也</note>彼施福染因。何况此持经福。能 <lb ed="X" n="0579b11"/><lb ed="R038" n="0781a14"/>成菩提。及于成就相福中勝。以彼相福。于<persName>佛</persName>菩提为 <lb ed="X" n="0579b12"/><lb ed="R038" n="0781a15"/>非相故。亦非法身。故知此福复勝于彼。则最近最勝。</p> <lb ed="X" n="0579b13"/><lb ed="R038" n="0781a16"/><p xml:id="pX24p0579b1301">〇唐译曰。由劣亦勝故者。谓外尘虽是无记。彼福纵 <lb ed="X" n="0579b14"/><lb ed="R038" n="0781a17"/>善方之亦劣。又彼相业比今福因。是亦为劣。望彼施 <lb ed="X" n="0579b15"/><lb ed="R038" n="0781a18"/>福犹勝过故。是劣亦勝也。况法身因而不超越。馀文 <lb ed="X" n="0579b16"/><lb ed="R038" n="0781b01"/>大同<note place="inline">云云</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579b17"/><lb ed="R038" n="0781b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0579b1701">〔会解〕曰。经明世界微尘多而非多。二论各为说 <lb ed="X" n="0579b18"/><lb ed="R038" n="0781b03"/>不同。无著谓观破色及众生身。抟取显相应行義。 <lb ed="X" n="0579b19"/><lb ed="R038" n="0781b04"/>则是以外尘非尘例。破色身和合離身影像障。言 <lb ed="X" n="0579b20"/><lb ed="R038" n="0781b05"/>影像则无实之義。自在中无巧便者。谓有色则有 <lb ed="X" n="0579b21"/><lb ed="R038" n="0781b06"/>碍。了影像无实。则自在矣。使无巧便。亦不能離与 <lb ed="X" n="0579b22"/><lb ed="R038" n="0781b07"/>般若相应故。初明外尘虽多而无实。以例内身和 <lb ed="X" n="0579b23"/><lb ed="R038" n="0781b08"/>合而虚假。彼不限量攀缘作意者。谓彼地尘初不 <lb ed="X" n="0579b24"/><lb ed="R038" n="0781b09"/>限量尘之多少。及攀缘作意。而菩萨自于世界言 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0579c" n="0579c"/> <lb ed="X" n="0579c01"/><lb ed="R038" n="0781b10"/>尘数多。缘于外尘作意修习。是还承上文为次也。 <lb ed="X" n="0579c02"/><lb ed="R038" n="0781b11"/>破色身中显示二种方便者。谓一以微细䴲尘作 <lb ed="X" n="0579c03"/><lb ed="R038" n="0781b12"/>方便。二以不取念著作方便。幷如经。以是灭彼影 <lb ed="X" n="0579c04"/><lb ed="R038" n="0781b13"/>象则色身忘矣。二以世界非世界破众生假名。由 <lb ed="X" n="0579c05"/><lb ed="R038" n="0781b14"/>名身易破故。但用其一。不用其二也。天亲则谓由 <lb ed="X" n="0579c06"/><lb ed="R038" n="0781b15"/>上施福是烦恼因。故说地尘为远離因。意以外尘 <lb ed="X" n="0579c07"/><lb ed="R038" n="0781b16"/>性是无记。非烦恼体。异彼施福。是染因故。以显持 <lb ed="X" n="0579c08"/><lb ed="R038" n="0781b17"/>经福德。不唯非烦恼因。而又能成菩提。是则施福 <lb ed="X" n="0579c09"/><lb ed="R038" n="0781b18"/>为下尘性。次之持经福则至矣。次章言可以三十 <lb ed="X" n="0579c10"/><lb ed="R038" n="0782a01"/>二相见<persName>如来</persName>不者。依无著以不具福德资粮故。应 <lb ed="X" n="0579c11"/><lb ed="R038" n="0782a02"/>见<persName>如来</persName>。当以法见。而不应以相见也。天亲还依挍 <lb ed="X" n="0579c12"/><lb ed="R038" n="0782a03"/>量福勝故。以彼相于<persName>佛</persName>菩提。则为非相理。各有当 <lb ed="X" n="0579c13"/><lb ed="R038" n="0782a04"/>无得而一也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0579c14"/><lb ed="R038" n="0782a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX24p0579c1401">【经】须菩提若有善男子善女人<note place="inline">止</note>是名第一波罗蜜。</p> <lb ed="X" n="0579c15"/><lb ed="R038" n="0782a06"/><p xml:id="pX24p0579c1501">【论】无著曰。此下第十二远離利养疲乏热恼不起精 <lb ed="X" n="0579c16"/><lb ed="R038" n="0782a07"/>进故。亦为離懈怠利养等乐味障故。如经明。捨尔许 <lb ed="X" n="0579c17"/><lb ed="R038" n="0782a08"/>身所有之福故发起精进。经言若复有人等。即是以 <lb ed="X" n="0579c18"/><lb ed="R038" n="0782a09"/>淸净心生于实相。若实生如是想。则为于实相有分 <lb ed="X" n="0579c19"/><lb ed="R038" n="0782a10"/>别。为離此过故。复言是实相者即是非相等。又经言 <lb ed="X" n="0579c20"/><lb ed="R038" n="0782a11"/>我今得闻等者。为令于味著利养懈怠者生惭愧故。 <lb ed="X" n="0579c21"/><lb ed="R038" n="0782a12"/>说于来世正法灭时。尙有菩萨于此法门而能信受。 <lb ed="X" n="0579c22"/><lb ed="R038" n="0782a13"/>无人取法取等见。云何汝等远離修行。故经言此人 <lb ed="X" n="0579c23"/><lb ed="R038" n="0782a14"/>无我相等。示无人取也。又曰我相即是非相等。示无 <lb ed="X" n="0579c24"/><lb ed="R038" n="0782a15"/>法取也。離一切相即名诸<persName>佛</persName>者。示顺学相也。<persName>佛</persName>離一 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0580a" n="0580a"/> <lb ed="X" n="0580a01"/><lb ed="R038" n="0782a16"/>切相故。我等亦应離之。此幷为離退失精进故。言不 <lb ed="X" n="0580a02"/><lb ed="R038" n="0782a17"/>惊不怖者。于声闻乘说有法及空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0580a0201" n="0580a0201"/><anchor xml:id="beg0580a0201" n="0580a0201"/>已<anchor xml:id="end0580a0201"/>。今于此经闻 <lb ed="X" n="0580a03"/><lb ed="R038" n="0782a18"/>法无有故惊。闻空无有故怖。于二不有理中。不能相 <lb ed="X" n="0580a04"/><lb ed="R038" n="0782b01"/>应故畏。以惊畏故不能发起精进。若不惊等则反是 <lb ed="X" n="0580a05"/><lb ed="R038" n="0782b02"/>也。又闻若相若生及第一義三种皆无自性。故不惊 <lb ed="X" n="0580a06"/><lb ed="R038" n="0782b03"/>等。<persName>如来</persName>说第一波罗蜜者。一为显此法勝上令生惭 <lb ed="X" n="0580a07"/><lb ed="R038" n="0782b04"/>愧处故。二以于馀波罗蜜中勝故。三示一切诸<persName>佛</persName>同 <lb ed="X" n="0580a08"/><lb ed="R038" n="0782b05"/>说故。故名第一。</p><p xml:id="pX24p0580a0807" cb:place="inline">颂曰。</p> <lb ed="X" n="0580a09"/><lb ed="R038" n="0782b06"/><lg type="regular" xml:id="lgX24p0580a0901"><l>苦身勝于彼</l><l>稀有反上義</l><l>彼智岸难量</l> <lb ed="X" n="0580a10"/><lb ed="R038" n="0782b07"/><l>亦不同馀法</l><l>坚实解深義</l><l>勝馀修多罗</l> <lb ed="X" n="0580a11"/><lb ed="R038" n="0782b08"/><l>大因及淸净</l><l>福中勝福德</l></lg> <lb ed="X" n="0580a12"/><lb ed="R038" n="0782b09"/><p xml:id="pX24p0580a1201">〇天亲释曰。此不重明福勝。谓捐捨身命重于资生 <lb ed="X" n="0580a13"/><lb ed="R038" n="0782b10"/>珍宝等施。而此福复勝于彼。何以故。彼捨苦身。不如 <lb ed="X" n="0580a14"/><lb ed="R038" n="0782b11"/>为法念彼身苦故捨。须菩提以重法故悲泣而言。凡 <lb ed="X" n="0580a15"/><lb ed="R038" n="0782b12"/>七義明勝。谓一稀有等。虽有慧眼。昔未曾闻。故言希 <lb ed="X" n="0580a16"/><lb ed="R038" n="0782b13"/>有。<note place="inline">一</note>般若智岸无人能量。故名第一。即上義也。<note place="inline">二</note>以 <lb ed="X" n="0580a17"/><lb ed="R038" n="0782b14"/>有实相异馀非实。故名不同。<note place="inline">三</note>以思量修习不起我 <lb ed="X" n="0580a18"/><lb ed="R038" n="0782b15"/>等相故。坚实深妙。<note place="inline">四</note>不起我等相者。示所取境界不 <lb ed="X" n="0580a19"/><lb ed="R038" n="0782b16"/>倒故。我相即是非相者。示能取境界不倒故。亦二无 <lb ed="X" n="0580a20"/><lb ed="R038" n="0782b17"/>我智不惊等者谓于非处生惧曰惊。如非正道行故。 <lb ed="X" n="0580a21"/><lb ed="R038" n="0782b18"/>以不能无疑心故曰怖。一向惊怖恐其堕故曰畏。若 <lb ed="X" n="0580a22"/><lb ed="R038" n="0783a01"/>能远離则曰不惊等。又此法门勝馀修多罗。<note place="inline">五</note>是第 <lb ed="X" n="0580a23"/><lb ed="R038" n="0783a02"/>一故名为大因。<note place="inline">六</note>诸<persName>佛</persName>所共说故。名为淸净。<note place="inline">七</note>幷如 <lb ed="X" n="0580a24"/><lb ed="R038" n="0783a03"/>经云云。</p><p xml:id="pX24p0580a2404" cb:place="inline">〇唐译释義大同<note place="inline">云云</note>。</p><p xml:id="pX24p0580a2413" cb:place="inline">〇功德施曰。复次如 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0580b" n="0580b"/> <lb ed="X" n="0580b01"/><lb ed="R038" n="0783a04"/>恒河中下。显示受持正法其福甚多。凡十三義。谓处 <lb ed="X" n="0580b02"/><lb ed="R038" n="0783a05"/>可恭敬故。人可尊崇故。一切勝因故。彼義无上故。越 <lb ed="X" n="0580b03"/><lb ed="R038" n="0783a06"/>内外多故。勝<persName>佛</persName>色因故。超内施福故。同<persName>佛</persName>出现故。希 <lb ed="X" n="0580b04"/><lb ed="R038" n="0783a07"/>能信解故。难有修行故。信修果大故。信解成就故。威 <lb ed="X" n="0580b05"/><lb ed="R038" n="0783a08"/>力无上故。何故慇勤说此诸因相耶。以诸众生行资 <lb ed="X" n="0580b06"/><lb ed="R038" n="0783a09"/>生施。求财位果。不持正法。断诸苦因故。故显示此处 <lb ed="X" n="0580b07"/><lb ed="R038" n="0783a10"/>可恭敬等。一一对经<note place="inline">云云</note>。言不惊等者。谓于诸法无 <lb ed="X" n="0580b08"/><lb ed="R038" n="0783a11"/>生无和合相无有决定信解成就故。亦于闻思修时 <lb ed="X" n="0580b09"/><lb ed="R038" n="0783a12"/>心安不动故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580b10"/><lb ed="R038" n="0783a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX24p0580b1001">〔会解〕曰。自初文至此。以无著则文为四住。以天 <lb ed="X" n="0580b11"/><lb ed="R038" n="0783a14"/>亲则一喩二处及七勝義。以功德施则十三种因。 <lb ed="X" n="0580b12"/><lb ed="R038" n="0783a15"/>虽开合不同。其为挍量福勝显持经德用一也。言 <lb ed="X" n="0580b13"/><lb ed="R038" n="0783a16"/>其福不出有三。谓七宝施福。内财施福。持说经福。 <lb ed="X" n="0580b14"/><lb ed="R038" n="0783a17"/>是三者一为所挍。二为能挍。以其所显则持经为 <lb ed="X" n="0580b15"/><lb ed="R038" n="0783a18"/><g ref="#CB08764">最</g>。此其大略也。然以七宝施福而有廣狭。如前但 <lb ed="X" n="0580b16"/><lb ed="R038" n="0783b01"/>擧大千世界狭也。此擧恒沙世界廣也。内财施福 <lb ed="X" n="0580b17"/><lb ed="R038" n="0783b02"/>而有兼但。如直捨身命但也。为法而捨兼也。持说 <lb ed="X" n="0580b18"/><lb ed="R038" n="0783b03"/>经福亦有分具及浅深等。如持说一四句偈等分 <lb ed="X" n="0580b19"/><lb ed="R038" n="0783b04"/>也。尽能受持等具也。前以大千七宝所挍者浅也。 <lb ed="X" n="0580b20"/><lb ed="R038" n="0783b05"/>以恒沙世界七宝所挍者深也。如其次第一一迭 <lb ed="X" n="0580b21"/><lb ed="R038" n="0783b06"/>论。则初譬为劣。以其闻者未能深契故。所挍则浅。 <lb ed="X" n="0580b22"/><lb ed="R038" n="0783b07"/>次譬当断疑之後闻解既勝故。所挍则深。以持经 <lb ed="X" n="0580b23"/><lb ed="R038" n="0783b08"/>福超内财施者。據但者言。亦次第然也。二往言之。 <lb ed="X" n="0580b24"/><lb ed="R038" n="0783b09"/>为法而捨内财者。复勝于後。以事理兼行故也。初 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0580c" n="0580c"/> <lb ed="X" n="0580c01"/><lb ed="R038" n="0783b10"/>譬虽劣。而能成立施因。苟不以住相则持经之福 <lb ed="X" n="0580c02"/><lb ed="R038" n="0783b11"/>何以加此。经又以地尘喩非烦恼因。得同于勝福。 <lb ed="X" n="0580c03"/><lb ed="R038" n="0783b12"/>三十二相本是相业。反劣于持经。故知苟有分别 <lb ed="X" n="0580c04"/><lb ed="R038" n="0783b13"/>虽相而非。苟无分别虽尘亦是。但在其心。不在事 <lb ed="X" n="0580c05"/><lb ed="R038" n="0783b14"/>福也。复次须菩提随说是经下。言持说有分具也。 <lb ed="X" n="0580c06"/><lb ed="R038" n="0783b15"/>既曰随说。则一四句據极少言。不局一文一偈而 <lb ed="X" n="0580c07"/><lb ed="R038" n="0783b16"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0580c0701" n="0580c0701"/><anchor xml:id="beg0580c0701" n="0580c0701"/>已<anchor xml:id="end0580c0701"/>。文本正宗。而便问名请持者。一经大旨槪尽于 <lb ed="X" n="0580c08"/><lb ed="R038" n="0783b17"/>此。後诸文義敷唱厥旨。亦不乖隔一经大体。况所 <lb ed="X" n="0580c09"/><lb ed="R038" n="0783b18"/>言者般若之实。故继之问名宜也。名必有義。则後 <lb ed="X" n="0580c10"/><lb ed="R038" n="0784a01"/>诸所说般若之義也故说般若波罗蜜者所说之 <lb ed="X" n="0580c11"/><lb ed="R038" n="0784a02"/>本也。即非般若等约二谛以结显也。二谛既彰。中 <lb ed="X" n="0580c12"/><lb ed="R038" n="0784a03"/>道可知。则三智之道备矣。三智者理也。因理以及 <lb ed="X" n="0580c13"/><lb ed="R038" n="0784a04"/>教。则曰<persName>如来</persName>有所说法不。须菩提复承<persName>佛</persName>力而言 <lb ed="X" n="0580c14"/><lb ed="R038" n="0784a05"/>之曰。<persName>如来</persName>无所说。夫无所说者是真般若也。然于 <lb ed="X" n="0580c15"/><lb ed="R038" n="0784a06"/>说处无说是说。即般若无说而无所不说。则因理 <lb ed="X" n="0580c16"/><lb ed="R038" n="0784a07"/>以及事。故曰三千大千世界所有微尘等。是世界 <lb ed="X" n="0580c17"/><lb ed="R038" n="0784a08"/>微尘者般若之事也。唯其皆般若故。则曰诸微尘 <lb ed="X" n="0580c18"/><lb ed="R038" n="0784a09"/><persName>如来</persName>说非微尘等。然则教理及事皆因也。因因以 <lb ed="X" n="0580c19"/><lb ed="R038" n="0784a10"/>及果。则又曰可以三十二相见<persName>如来</persName>不。亦曰不也。 <lb ed="X" n="0580c20"/><lb ed="R038" n="0784a11"/>不则彰其非相是<persName>如来</persName>之相。亦般若而<anchor xml:id="nkr_note_add_0580c2001" n="0580c2001"/><anchor xml:id="beg0580c2001" n="0580c2001"/>已<anchor xml:id="end0580c2001"/>矣。夫唯 <lb ed="X" n="0580c21"/><lb ed="R038" n="0784a12"/>般若遍摄一切法。而一切法即般若。持是经者。何 <lb ed="X" n="0580c22"/><lb ed="R038" n="0784a13"/>福以非之。于是擧捨恒沙身命以挍其福。则又进 <lb ed="X" n="0580c23"/><lb ed="R038" n="0784a14"/>一等。无著以此下文为远離利养疲乏者。不出违 <lb ed="X" n="0580c24"/><lb ed="R038" n="0784a15"/>顺二障。由前福德资粮有具不具。具则有利养等 <pb ed="X" xml:id="X24.0462.0581a" n="0581a"/> <lb ed="X" n="0581a01"/><lb ed="R038" n="0784a16"/>障。不具则有疲乏等障。非极言挍量之福。则不足 <lb ed="X" n="0581a02"/><lb ed="R038" n="0784a17"/>以发起大精进故。时须菩提闻法深解。喜不自勝。 <lb ed="X" n="0581a03"/><lb ed="R038" n="0784a18"/>而至于泣。则其感悟可知。且曰所得慧眼未曾得 <lb ed="X" n="0581a04"/><lb ed="R038" n="0784b01"/>闻者。夫昔所得慧眼。直空智而<anchor xml:id="nkr_note_add_0581a0401" n="0581a0401"/><anchor xml:id="beg0581a0401" n="0581a0401"/>已<anchor xml:id="end0581a0401"/>。非所以兼亡自 <lb ed="X" n="0581a05"/><lb ed="R038" n="0784b02"/>性之至空也。所以闻之者因心生信。因信入理。理 <lb ed="X" n="0581a06"/><lb ed="R038" n="0784b03"/>固本然。要由信得。故曰信心淸净则生实相。生则 <lb ed="X" n="0581a07"/><lb ed="R038" n="0784b04"/>得也。实相则理也。信之曰实信。观之曰实想。性之 <lb ed="X" n="0581a08"/><lb ed="R038" n="0784b05"/>曰实相。理一而<anchor xml:id="nkr_note_add_0581a0801" n="0581a0801"/><anchor xml:id="beg0581a0801" n="0581a0801"/>已<anchor xml:id="end0581a0801"/>。所以成就闻解功德第一稀有 <lb ed="X" n="0581a09"/><lb ed="R038" n="0784b06"/>者。以其至空也。有则有法得以拟之。非无相也。故 <lb ed="X" n="0581a10"/><lb ed="R038" n="0784b07"/>曰是实相者则是非相。不见有一相者名为实相。 <lb ed="X" n="0581a11"/><lb ed="R038" n="0784b08"/>我今得闻等者。复以正法末世挍其难易。<persName>佛</persName>世为 <lb ed="X" n="0581a12"/><lb ed="R038" n="0784b09"/>易者。以其根利障轻故无我人等相。则信解为易。 <lb ed="X" n="0581a13"/><lb ed="R038" n="0784b10"/>末世反是。信之为难。然有信解则为稀有。所以进 <lb ed="X" n="0581a14"/><lb ed="R038" n="0784b11"/>之也。虽然而我人等相亦本非相。未始離于般若。 <lb ed="X" n="0581a15"/><lb ed="R038" n="0784b12"/>苟能体之。复何难之有。故曰我相即是非相等。又 <lb ed="X" n="0581a16"/><lb ed="R038" n="0784b13"/>曰離一切诸相则名诸<persName>佛</persName>。是复以<persName>佛</persName>能離相勉彼 <lb ed="X" n="0581a17"/><lb ed="R038" n="0784b14"/>闻者。所以实上稀有之義。<persName>如来</persName>印之。则曰如是如 <lb ed="X" n="0581a18"/><lb ed="R038" n="0784b15"/>是不惊等言。亦领上信解受持一句。即信故不惊。 <lb ed="X" n="0581a19"/><lb ed="R038" n="0784b16"/>解故不怖。勇于受持故不畏。上以无我相等释希 <lb ed="X" n="0581a20"/><lb ed="R038" n="0784b17"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0581001" n="0581001"/>在。此以说第一波罗蜜释之。盖相成显尔。而曰非 <lb ed="X" n="0581a21"/><lb ed="R038" n="0784b18"/>第一波罗蜜者。亦上兼亡自性之谓也。</p></cb:div> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0565c1201" to="#end0565c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0565c1501" to="#end0565c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0565c2201" to="#end0565c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0566c1501" to="#end0566c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0567a0401" to="#end0567a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0567c0501" to="#end0567c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0567c1001" to="#end0567c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0567c2101" to="#end0567c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568a0401" to="#end0568a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568a1101" to="#end0568a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568a1801" to="#end0568a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568a2101" to="#end0568a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568b0401" to="#end0568b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568b1601" to="#end0568b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0568b1701" to="#end0568b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569a1301" to="#end0569a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569a1901" to="#end0569a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569b0901" to="#end0569b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569b1601" to="#end0569b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569b2201" to="#end0569b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569b2401" to="#end0569b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569c1801" to="#end0569c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0569c2001" to="#end0569c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0570b1101" to="#end0570b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0570b1501" to="#end0570b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0570b1901" to="#end0570b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0570b2001" to="#end0570b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0571a0301" to="#end0571a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0571b2301" to="#end0571b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0572a0301" to="#end0572a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0572a1701" to="#end0572a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0572c2101" to="#end0572c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0573b1301" to="#end0573b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0573c1801" to="#end0573c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0574a1401" to="#end0574a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0574a2301" to="#end0574a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0574b0101" to="#end0574b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0575a0501" to="#end0575a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0576a0101" to="#end0576a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0576a0901" to="#end0576a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0576a2101" to="#end0576a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0576b0101" to="#end0576b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0576b1601" to="#end0576b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0576b2301" to="#end0576b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0576b2401" to="#end0576b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0578c1101" to="#end0578c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0580a0201" to="#end0580a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0580c0701" to="#end0580c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0580c2001" to="#end0580c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0581a0401" to="#end0581a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0581a0801" to="#end0581a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0581001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0581001">在疑有</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0565c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0565c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0565c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0565c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0565c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0565c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0566c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0566c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0567a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0567c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567c0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0567c1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0567c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0567c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0568b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0568b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569b0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569b1601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0569c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0569c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0570b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0570b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0570b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0570b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0570b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0570b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0570b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0570b2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0571a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0571a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0571b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0571b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0572a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0572a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0572c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0572c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0573b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0573b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0573c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0573c1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0574a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0574a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0574a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0574a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0574b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0574b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0575a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0575a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0576a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576a0101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0576a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0576a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576a2101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0576b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576b0101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0576b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0576b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576b2301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0576b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0576b2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0578c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0578c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0580a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0580a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0580c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0580c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0580c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0580c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0581a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0581a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>